Σε κάθε κοινωνία που θέλει να λέγεται δίκαιη και ανθρώπινη, θεμέλιος λίθος είναι η ισότητα. Και η ισότητα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς προσβασιμότητα και συμπερίληψη. Δεν είναι πολυτέλεια. Δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι δικαίωμα. Είναι ανάγκη. Όχι επιλογή.
του Νίκου Παγίδα – Εργοθεραπευτής
Η προσβασιμότητα σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει ανεμπόδιστη πρόσβαση σε φυσικούς χώρους, υπηρεσίες, εκπαίδευση, εργασία, πληροφόρηση και κοινωνική ζωή. Είναι η δυνατότητα να κινείσαι με ασφάλεια στον δρόμο, να μπαίνεις σε ένα δημόσιο κτήριο, να χρησιμοποιείς την τεχνολογία, να παρακολουθείς μια θεατρική παράσταση, να μετακινηθείς με τα μέσα μαζικής μεταφοράς… όπως έχουν τη δυνατότητα όλοι.
Η συμπερίληψη πάει ένα βήμα παραπέρα. Δεν αρκεί να “χωράς” στον χώρο. Πρέπει να σε αποδέχονται, να σε σέβονται, να σου δίνουν φωνή και ρόλο. Η συμπερίληψη δεν είναι η απλή ανοχή. Είναι η ενεργή συμμετοχή όλων, ανεξάρτητα από τις διαφορές τους. Σημαίνει ότι δεν αναγκάζουμε τους ανάπηρους ανθρώπους να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο φτιαγμένο χωρίς αυτούς, αλλά φροντίζουμε να διαμορφώσουμε αυτόν τον κόσμο μαζί τους. Σχεδιάζουμε, οργανώνουμε και υλοποιούμε μαζί τους.
Γιατί είναι σημαντική η συνύπαρξη;
Η αναπηρία δεν είναι πρόβλημα. Πρόβλημα είναι το κοινωνικό περιβάλλον που δεν προσαρμόζεται στις ανάγκες όλων των ανθρώπων. Όταν αποκλείεται ένα άτομο επειδή δεν υπάρχει ράμπα ή δεν υπάρχει διερμηνέας νοηματικής ή οι ιστοσελίδες δεν είναι προσβάσιμες, δεν φταίει το άτομο… φταίει ο τρόπος που έχουμε δημιουργήσει τις συνθήκες ως κοινωνία.
Η συνύπαρξη ανάπηρων και μη ανάπηρων ανθρώπων είναι θεμελιώδης για να χτίσουμε μια κοινωνία με ενσυναίσθηση, ισότητα και αλληλοσεβασμό. Η διαφορετικότητα δεν πρέπει να μας χωρίζει, αλλά να μας ενώνει. Δεν είναι “η εξαίρεση”, είναι η πραγματικότητα.
Η συμπερίληψη ωφελεί τους πάντες…
Ένα προσβάσιμο πεζοδρόμιο δεν εξυπηρετεί μόνο ένα άτομο με αναπηρία. Εξυπηρετεί και τον ηλικιωμένο, τον γονιό με καρότσι, τον τραυματία, τον ταξιδιώτη. Μια προσβάσιμη ιστοσελίδα δεν εξυπηρετεί μόνο άτομα με αναπηρία όρασης ή κινητικότητας. Εξυπηρετεί και εκείνον που έχει αργή σύνδεση ή χρησιμοποιεί παλιό τηλέφωνο.
Η προσβασιμότητα και η συμπερίληψη δεν είναι μόνο για “τους άλλους”. Είναι για όλους.
Ποια είναι η δική μας ευθύνη;
- Να διεκδικούμε πολιτικές που ενισχύουν την καθολική προσβασιμότητα.
- Να αμφισβητούμε τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που αποκλείουν.
- Να εκπαιδευόμαστε και να εκπαιδεύουμε τα παιδιά μας στο σεβασμό της διαφορετικότητας.
- Να ακούμε τις φωνές των ανάπηρων ανθρώπων και να τους δίνουμε τον χώρο να ηγηθούν.
- Να αναγνωρίζουμε την αναπηρία ως μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και όχι ως πρόβλημα προς επίλυση.
Όχι απλώς να χωράμε, αλλά να ανήκουμε…
Η προσβασιμότητα ανοίγει πόρτες. Η συμπερίληψη τις κρατά ανοιχτές.
Αν θέλουμε μια κοινωνία που δεν αφήνει κανέναν πίσω, πρέπει να σταματήσουμε να μιλάμε για τους ανάπηρους ανθρώπους και να αρχίσουμε να μιλάμε μαζί τους. Να τους βλέπουμε, να τους ακούμε, να τους εμπιστευόμαστε ως ισότιμους συνοδοιπόρους στη διαμόρφωση του κόσμου που μοιραζόμαστε.
Το ζητούμενο δεν είναι να κάνουμε χώρο απλώς για να “χωρέσουν” οι ανάπηροι άνθρωποι. Είναι να δημιουργήσουμε έναν κόσμο στον οποίο ανήκουν. Έναν κόσμο όπου δεν θα χρειάζεται να παλεύουν για το αυτονόητο. Έναν κόσμο όπου το διαφορετικό δεν είναι εμπόδιο, αλλά στοιχείο της συλλογικής μας ταυτότητας.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, όλοι χρειαζόμαστε τα ίδια πράγματα: σεβασμό, αξιοπρέπεια, ελευθερία, αποδοχή.
Γιατί ο κόσμος που ονειρευόμαστε, είναι αυτός όπου όλοι έχουν θέση. Όχι από φιλανθρωπία. Από δικαιοσύνη.
Γράφει: ο Νίκος Παγίδας – Εργοθεραπευτής