Πρέπει να έρθει η στιγμή που η συμπερίληψη θα είναι τόσο δεδομένη, τόσο αυτονόητη, που δεν θα χρειάζεται καν να υπάρχει ως όρος. Μέχρι τότε, όμως, έχουμε πολλά να κάνουμε, να μάθουμε ακόμη περισσότερα και να συνυπάρξουμε ουσιαστικά, χωρίς διαχωρισμούς.
Είμαι τυχερός που πήρα μια γεύση από αυτό το μέλλον στο Nevronas Festival – School Edition στο πλαίσιο του προγράμματος Lights Out… All In!, μια πρωτοβουλία του Nevronas και της ΑΜΚΕ Together for Autism, με την πολύτιμη υποστήριξη του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ).
του Βαγγέλη Καρατζά – Πατέρας αυτιστικού παιδιού
Ήξερα τη σημασία που έχει για την ελληνική μυθοπλασία η στήριξη του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου. Όμως, στις δύο μέρες του φεστιβάλ, στο πρόσωπο του διευθύνοντος συμβούλου Λεωνίδα Χριστόπουλου είδα τη θέληση ή καλύτερα, την απόφασή του, να δοθεί η ευκαιρία στην αυτιστική κοινότητα, και όχι μόνο, να εκφραστεί μέσα από τον κινηματογράφο, αλλά και με πολλούς ακόμη τρόπους, αναδεικνύοντας τη δημιουργικότητά της.
Γι’ αυτό σήμερα έχω τη χαρά να μιλήσουμε με τον κ. Λεωνίδα Χριστόπουλο για όσα έχει ήδη κάνει πράξη, αλλά και για όσα στοχεύει να υλοποιήσει στο μέλλον.
Ο κ. Λεωνίδας Χριστόπουλος μιλάει στο Nevronas
Το ΕΚΚΟΜΕΔ έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια έντονη δράση με κοινωνικό και πολιτιστικό αποτύπωμα. Ποιο θεωρείτε ότι είναι σήμερα το «κέντρο βάρους» της αποστολής του οργανισμού;
Σήμερα, το «κέντρο βάρους» της αποστολής του ΕΚΚΟΜΕΔ βρίσκεται στη δημιουργία ενός οπτικοακουστικού οικοσυστήματος που είναι ταυτόχρονα ανταγωνιστικό, σύγχρονο και βαθιά ανθρώπινο. Από τη μία πλευρά, στηρίζουμε σταθερά την ανάπτυξη της ελληνικής κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής δημιουργίας· από την άλλη, δίνουμε προτεραιότητα σε δράσεις που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, τη συμπερίληψη και τη διαρκή προσβασιμότητα.
Για εμάς, ο κινηματογράφος δεν είναι μόνο μια βιομηχανία· είναι ένας ζωντανός χώρος όπου συναντιούνται διαφορετικές φωνές, εμπειρίες και ταυτότητες.
Η αποστολή μας είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτές οι φωνές ακούγονται και αναγνωρίζονται.
Αυτό σημαίνει επενδύσεις σε περιβάλλοντα που διευκολύνουν τη δημιουργικότητα, προγράμματα που ενδυναμώνουν νέους και νευροδιαφορετικούς δημιουργούς, αλλά και πρωτοβουλίες όπως το Lights Out… All In!, που αναδεικνύουν τον κινηματογράφο ως φορέα ενσυναίσθησης και κοινωνικού διαλόγου.
Είναι ξεκάθαρο ότι ο πυρήνας της δουλειάς μας σήμερα βρίσκεται στη σύνδεση της τέχνης με την κοινωνία. Θέλουμε ένα ΕΚΚΟΜΕΔ που δεν απλώς χρηματοδοτεί έργα, αλλά που εμπνέει, εκπροσωπεί και υπηρετεί την κοινότητα – ένα ΕΚΚΟΜΕΔ που κάνει πράξη το όραμα ενός κινηματογράφου που ανήκει σε όλους.
Ο οργανισμός θεωρείται η «ραχοκοκαλιά» της οπτικοακουστικής παραγωγής στη χώρα. Ποιο θεωρείτε το πιο κρίσιμο, αλλά ίσως λιγότερο ορατό στο κοινό, κομμάτι του έργου σας;
Το πιο κρίσιμο, αλλά λιγότερο ορατό στο κοινό, κομμάτι του έργου μας είναι η προσπάθεια να δώσουμε ορατότητα και ταυτότητα σε έναν ολόκληρο οικονομικό και αναπτυξιακό κλάδο που για χρόνια ήταν διασπαρμένος, αποσπασματικός και χωρίς ενιαία φωνή. Να τον χαρτογραφήσουμε, να τον οργανώσουμε και να τον αναδείξουμε ως συνεκτικό οικοσύστημα – όχι απλώς ως άθροισμα παραγωγών – ώστε να αντιμετωπίζεται πλέον θεσμικά, στρατηγικά και διεθνώς ως πυλώνας πολιτιστικής πολιτικής και βιώσιμης ανάπτυξης.
Το πρόγραμμα Lights Out… All In! παρουσιάστηκε επίσημα στο Nevronas FESTival School Edition 2025 και είδατε μαθητές τυπικής και ειδικής αγωγής να συμμετέχουν χωρίς διαχωρισμούς. Πώς βιώσατε προσωπικά αυτή την εμπειρία και τι πήρατε μαζί σας από τα ίδια τα παιδιά;
Η εμπειρία μου στο Nevronas FESTival School Edition 2025 ήταν βαθιά συγκινητική και ταυτόχρονα αποκαλυπτική. Το να βλέπω μαθητές τυπικής και ειδικής αγωγής να συνυπάρχουν, να συνεργάζονται και να συν-δημιουργούν χωρίς κανέναν διαχωρισμό, επιβεβαιώνει στην πράξη όσα προσπαθούμε να χτίσουμε μέσω του ΕΚΚΟΜΕΔ: έναν κινηματογράφο ανοιχτό, χωρίς φραγμούς, που ανήκει πραγματικά σε όλους.
Από τα ίδια τα παιδιά πήρα κάτι που θεωρώ ανεκτίμητο: την αβίαστη δημιουργικότητά τους, την αυθόρμητη ματιά τους στον κόσμο και την ικανότητά τους να μετατρέπουν την εικόνα σε γλώσσα επικοινωνίας. Κάθε βλέμμα τους, κάθε συμμετοχή σε ένα εργαστήριο, κάθε σχόλιο μετά από μια προβολή, έδειχνε καθαρά ότι όταν προσφέρεις πραγματικά προσβάσιμους και συμπεριληπτικούς χώρους, η τέχνη γίνεται γέφυρα – όχι μόνο έκφρασης, αλλά και ενσυναίσθησης, κατανόησης και αληθινής συνύπαρξης.
Φεύγοντας από το φεστιβάλ, ένιωσα πιο βέβαιος από ποτέ ότι το έργο που κάνουμε έχει ουσιαστικό αντίκτυπο και ότι τα παιδιά είναι οι πιο ειλικρινείς και σπουδαίοι δάσκαλοι συμπερίληψης.
Πρεσβευτές του Lights Out… All In! είναι ο Δημήτρης Παπανικολάου και η Άρια Παπανικολάου. Τι σηματοδοτεί για σας η επιλογή της Άριας, μιας νέας γυναίκας στο φάσμα του αυτισμού με καλλιτεχνικές και δημιουργικές ανησυχίες;
Η επιλογή της Άριας ως πρεσβεύτριας του Lights Out… All In! δεν είναι μια απλή συμβολική κίνηση, είναι μια ουσιαστική δήλωση για το τι σημαίνει σύγχρονος πολιτισμός. Η Άρια είναι μια νέα γυναίκα με έντονη καλλιτεχνική ταυτότητα και δημιουργική ανησυχία, που ανήκει στη νευροδιαφορετική κοινότητα και εκφράζεται με τρόπο αυθεντικό και βαθιά ανθρώπινο.
Για εμάς στο ΕΚΚΟΜΕΔ, η παρουσία της επιβεβαιώνει ότι η εκπροσώπηση δεν πρέπει να είναι θεωρητική αλλά ενεργή. Η Άρια, μέσα από τη δική της ματιά και εμπειρία, φωτίζει τον δρόμο προς μια τέχνη που δεν μιλά για τα άτομα στο φάσμα, αλλά μαζί τους.
Σηματοδοτεί μια νέα εποχή, όπου οι φωνές που έμεναν στο περιθώριο αποκτούν ορατότητα και χώρο να συνδημιουργήσουν και να εμπνεύσουν.
Με αφορμή τις δράσεις του Lights Out… All In! και του Cinematherapy, βλέπετε μια στροφή του ΕΚΚΟΜΕΔ σε πιο «βιωματικά» προγράμματα πολιτισμού;
Δεν πρόκειται απλώς για μια στροφή, αλλά για μια εξελικτική συνέχεια της στρατηγικής μας. Το ΕΚΚΟΜΕΔ, ως ο εθνικός φορέας για τον οπτικοακουστικό τομέα, οφείλει να βλέπει τον κινηματογράφο όχι μόνο ως καλλιτεχνικό ή οικονομικό πεδίο, αλλά και ως κοινωνικό εργαλείο.
Προγράμματα όπως το Lights Out… All In! και το Cinematherapy ενισχύουν ακριβώς αυτό το όραμα: ότι ο πολιτισμός πρέπει να βιώνεται, να αγγίζει ζωές, να ανοίγει διαλόγους και να δίνει χώρο σε κάθε ταυτότητα. Η εικόνα έχει τη δύναμη να θεραπεύει, να ενώνει και να εκπαιδεύει – και εμείς θέλουμε να αξιοποιήσουμε αυτή τη δύναμη όσο πιο ουσιαστικά γίνεται.
Γι’ αυτό και στηρίζουμε πρωτοβουλίες με κοινωνικό πρόσημο, που προωθούν τη διαρκή προσβασιμότητα, την εκπροσώπηση και την ισότιμη συμμετοχή. Αυτή η κατεύθυνση δεν αποτελεί απλώς μέρος του έργου μας, αποτελεί μέρος της ταυτότητάς μας.
Πιστεύετε ότι σήμερα η κοινωνία αντιλαμβάνεται πόσο σημαντικές είναι οι οπτικοακουστικές τέχνες στη διαμόρφωση κουλτούρας και συμπεριφορών;
Πιστεύω πως σήμερα η κοινωνία αρχίζει να το αντιλαμβάνεται περισσότερο από ποτέ ότι οι οπτικοακουστικές τέχνες δεν είναι απλώς ένα μέσο ψυχαγωγίας, είναι ένας καθρέφτης της πραγματικότητας και ταυτόχρονα ένα παράθυρο προς το τι μπορεί να γίνει η κοινωνία μας. Ο τρόπος που αφηγούμαστε ιστορίες, οι εικόνες που επιλέγουμε να προβάλλουμε, οι φωνές που αναδεικνύουμε — όλα αυτά διαμορφώνουν αντιλήψεις, συμπεριφορές και τελικά κουλτούρα.
Και το βλέπουμε κάθε μέρα: τα παιδιά που εμπνέονται μέσα από μια ταινία, οι νέοι δημιουργοί που βρίσκουν χώρο έκφρασης, οι οικογένειες που συμμετέχουν σε βιωματικά προγράμματα όπως το Lights Out… All In! και αντιλαμβάνονται έμπρακτα τι σημαίνει ενσυναίσθηση και συμπερίληψη.
Η κοινωνία ίσως δεν έχει πλήρως συνειδητοποιήσει τη δύναμη του οπτικοακουστικού μέσου, αλλά αναγνωρίζει ολοένα και περισσότερο ότι η εικόνα μπορεί να είναι γέφυρα: γέφυρα κατανόησης, γέφυρα επικοινωνίας, γέφυρα σε έναν πιο ανοιχτό και συνεκτικό πολιτισμό.
Και αυτό ακριβώς είναι που μας κινητοποιεί στο ΕΚΚΟΜΕΔ – να αξιοποιούμε την τεράστια δυναμική της εικόνας για να καλλιεργούμε μια κοινωνία που συμπεριλαμβάνει, εκπροσωπεί και σέβεται όλους.
Υπάρχει κάποιο προσωπικό βίωμα που σας κάνει να πιστεύετε στη δύναμη της εικόνας;
Δεν θα το έλεγα προσωπικό βίωμα με τη στενή έννοια. Είναι κάτι που, πιστεύω, το βιώνουν όλοι οι άνθρωποι: τη δύναμη του κινηματογράφου και της μυθοπλασίας να διαμορφώνουν αποφάσεις, στάσεις και επιλογές ζωής. Όταν λες «θα ήθελα να γίνω σαν αυτόν τον ήρωα» ή «θα ήθελα να αντιδράσω όπως αντέδρασε εκείνος σε μια κρίσιμη στιγμή», ουσιαστικά αναγνωρίζεις την επιρροή της εικόνας πάνω στον τρόπο που σκεφτόμαστε τον εαυτό μας και τον κόσμο. Για μένα, αυτό αποτυπώνεται κυρίως στις βιογραφίες: ιστορίες ζωής που, μέσα από την εικόνα, λειτουργούν ως καθρέφτης, πρότυπο και σημείο αναφοράς για το πώς μπορεί κανείς να σταθεί, να επιλέξει και να εξελιχθεί.
Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας κάποιες από τις μελλοντικές πρωτοβουλίες και δράσεις που έχετε σχεδιάσει ή θέλετε να υλοποιήσετε;
Καταρχάς, βασική μου προτεραιότητα είναι να θεσμοθετήσουμε σε σταθερές βάσεις το πρόγραμμα Αυτισμού και Δημιουργικότητας. Πέρα από το προφανές σκέλος της συμπερίληψης και της κοινωνικής ευαισθητοποίησης, πιστεύω βαθιά ότι το πρόγραμμα αυτό έχει σαφείς αναπτυξιακές διαστάσεις: οι ιδέες και η δημιουργική σκέψη των ατόμων με αυτισμό είναι εξαιρετικά πρωτότυπες και μπορούν να εξελιχθούν σε οικονομικό αγαθό για τους ίδιους, με όρους αξιοπρέπειας, αυτονομίας και επαγγελματικής προοπτικής.
Από εκεί και πέρα, έχω ιδιαίτερη προτίμηση στην υλοποίηση ενός προγράμματος στήριξης μουσικών και οπτικοακουστικών γεγονότων και φεστιβάλ, τα οποία μέχρι σήμερα δεν είχαν ουσιαστική υποστήριξη από το κράτος. Η fusion διαφορετικών μορφών τέχνης μάς οδηγεί από μια παραδοσιακή αντίληψη του οπτικοακουστικού τομέα σε μια καινοτόμα προσέγγιση της οπτικοακουστικής δημιουργικής βιομηχανίας, όπου ο πολιτισμός, η μουσική, η εικόνα και η εμπειρία συνδέονται με νέους τρόπους, νέες αγορές και νέα κοινά.
Αν μπορούσατε να συνοψίσετε σε μία φράση το όραμά σας για το ΕΚΚΟΜΕΔ, όχι μόνο ως οργανισμό αλλά ως πολιτισμικό θεσμό που “συναντά” την κοινωνία, ποια θα ήταν;
«Ένας κινηματογράφος που ανήκει σε όλους – ένας πολιτισμός που συναντά κάθε φωνή, την αγκαλιάζει και της δίνει χώρο να δημιουργήσει.»
Βρείτε τις προτεινόμενες ταινίες του nevronas.gr εδώ…
Γράφει: o Βαγγέλης Καρατζάς – Πατέρας αυτιστικού παιδιού
Επιμέλεια: Νίκος Παγίδας – Εργοθεραπευτής