Και εκεί που είχα αποφασίσει ότι οι λογοτεχνικές ιστορίες για τον αυτισμό θα αφορούσαν μόνο παιδιά κάτω των 10 ετών ή ένα κοινό που θεωρεί ότι όλοι οι αυτιστικοί άνθρωποι είναι διάνοιες με προφητικά σχεδόν χαρίσματα, ήρθε το μυθιστόρημα «Μπλε Παπαγάλος» να με εκπλήξει με τον πιο όμορφο τρόπο.
της Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος
Κάποιος δολοφονείται στο τσίρκο «Μπλε Παπαγάλος» και η ιδιοκτήτριά του αποφασίζει να απευθυνθεί στους ιδιωτικούς ντεντέκτιβ Χανς και Καρλ.
Ο Καρλ, αν και Γερμανός, για χάρη του έρωτα ήρθε στην Ελλάδα όπου εργάστηκε ως αστυνομικός στο Ναύπλιο. Πλέον ως μονογονέας, αναθρέφει τον ενήλικο πια γιο του Χανς που έχει κάποιες «ιδιαιτερότητες» -που μπορούμε μόνο να τις ανάγουμε σε κάποια μορφή υψηλά λειτουργικού αυτισμού- και συνεργάζονται μαζί ως ιδιωτικοί ντεντέκτιβ. Το βιβλίο ξεκινά λίγο πριν μπει για τα καλά στη ζωή τους το τσίρκο «Μπλε Παπαγάλος», οι μαγευτικοί τσιρκολάνοι του και νέες φιλίες στη ζωή του Χανς που θα βοηθήσουν στη λύση ενός προσωπικού μυστηρίου του Χανς – τι απέγινε με την μητέρα του που εξαφανίστηκε από τη ζωή του όταν ο ίδιος ήταν μωρό ακόμη;
Ο Χανς είναι ένας αρκετά συνηθισμένος άνθρωπος – έχει τις ρουτίνες του, τις διαθέσεις του και ενδιαφέρεται αρκετά για τη δουλειά του. Σχετικά γρήγορα όμως ο αναγνώστης διαπιστώνει ότι ο Χανς διαφέρει αρκετά από το «τυπικό»- ό,τι κι αν είναι αυτό. Εμμένει στο αρχικό πρόγραμμα θυμώνοντας όταν αυτό αλλάζει και δυσκολεύεται κάπως με τις κοινωνικές επιταγές όπως βλεμματική επαφή με τον συνομιλητή, αυτοθυσία στα πλαίσια της ευγένειας ή ακόμη και «λευκά ψέματα» ή μυστικά. Ο κόσμος του τσίρκου, αν και οι φιγούρες των ακροβατών τον φοβίζουν και η αστάθεια του περιπλανώμενου θιάσου δεν του ταιριάζει καθόλου, τον ελκύει ιδιαίτερα.
Ο Τσέρι, ο νεαρός τσιρκολάνος με ταλέντο στη βοτανική και όνειρο να σπουδάσει, κερδίζει τη συμπάθεια και τελικά τη φιλία του Χανς. Προσωπικά, διαβάζοντας το βιβλίο, χάρηκα αφάνταστα με αυτή τη φιλία διότι «σπάει» πολλά στερεότυπα. Το στερεότυπο ότι τα άτομα με αυτισμό δεν μπορούν να έχουν βαθιές φιλίες και να μάθουν από τα λάθη τους, ότι δεν μπορούν να δείξουν ενσυναίσθηση και δεν συμπάσχουν αλλά και ένα γενικό στερεότυπο για την φιλία που θέλει μόνο συνομήλικους να έχουν βαθιές φιλίες, «σπάνε» μπροστά στα μάτια μας.
Η μαντάμ Ρόζα το μέντιουμ, παρότι όλοι θεωρούν ότι είναι απατεώνισσα δίνει αληθινές προβλέψεις – οι συμβουλές της όμως είναι ακόμη πιο ποιοτικές, ειδικά όταν απευθύνονται σε πρόσωπα που βλέπει στοργικά όπως ο Χανς.
Η Νανά, θετή κόρη του θύματος της δολοφονίας που καλείται να εξιχνιάσει ο Χανς, είναι ντροπαλή και ευαίσθητη όμως έχει και ένα νου που διψάει να μάθει. Ως κολλητή εδώ και χρόνια του Τσέρι και σαν πηγαία ευγενικό και διακριτικό άτομο έγινε αμέσως συμπαθής στον Χανς. Μαθαίνοντας τη γενναιότητα και το κουράγιο που επέδειξε στα εμπόδια που συνάντησε η Νανά, ήρθε πραγματικά κοντά της.
Μία σχέση που διατρέχει όλη τη ζωή του Χανς είναι αυτή με τον πατέρα του, Καρλ. Αν και ο Καρλ τον αγαπάει και θέλει να αξιοποιήσει δημιουργικά τα ταλέντα του, βλέπουμε σε αυτόν πολλές από τις παλιές ιδέες για τον αυτισμό. Αρχικά μιλά για «ιδιαιτερότητες» -σε κάποια στιγμή για «πρόβλημα»– χωρίς να ονοματίσει τη νευροδιαφορετικότητα. Έπειτα αντιμετωπίζει όποια προσπάθεια για προσωπική ζωή όπως φιλίες ή έρωτα (ναι, βλέπουμε και αυτό στη ζωή ενός ενήλικου νευροδιαφορετικού ατόμου) του Χανς, με υπερβολικά πολλή καχυποψία αδυνατώντας την ικανότητα του Χανς να προσφέρει σε μια σχέση.
-«…Ένα απλό φιλί ήταν. Τι φοβάσαι, μη σου αποπλανήσω το παιδί; Ενήλικας είναι, δεν μιλάμε για κανένα παιδαρέλι.»
-«Μην κάνεις πως δεν καταλαβαίνεις. Ο γιός μου έχει πρόβλημα. Δεν θέλω να τον πλησιάσεις ξανά, όποιος και αν είναι ο σκοπός σου. Μείνε μακριά του.»
Αυτό όμως είναι που κρατά το βιβλίο ρεαλιστικό – ο Χανς δεν έχει μόνο να αντιμετωπίσει τις λανθασμένες πεποιθήσεις μιας στιγματιστικής κοινωνίας, αλλά και του ανθρώπου που τον ξέρει και τον νοιάζεται περισσότερο από οποιονδήποτε.
Τέλος, θα ήθελα να γράψω μερικά λόγια για την Μαρίτα Τυράκη. Η γλυκύτατη αυτή νεαρή συγγραφέας ασχολείται επαγγελματικά κυρίως με την δημοτική εκπαίδευση την οποία και έχει σπουδάσει. Με μεταπτυχιακές σπουδές στην ειδική αγωγή και πλούσια προϋπηρεσία σε αυτήν αλλά και την παράλληλη στήριξη, γνωρίζει από πρώτο χέρι τη νευροδιαφορετικότητα και τη συμπεριφορά του γενικού πληθυσμού -καλή και κακή- προς αυτήν. Ο Χανς ήταν ένας πολύ αυθεντικός χαρακτήρας, τουλάχιστον στα δικά μου μάτια που έχω συναναστραφεί πολλές φορές τη νευροδιαφορετικότητα. Είχε φυσικά επικοινωνιακά ζητήματα και εμμονές με ασχολίες και χρώματα -δεν ξέρω αν προσέξατε το «Μπλε» στον τίτλο, που συχνά δυσχέραιναν τη ζωή του. Αλλά ήταν ακριβώς όπως όλοι μας: κουβαλούσε μια καρδιά με τη δύναμη να αγαπήσει και να αγαπηθεί, είχε προσωπικούς πόνους και στεναχώριες, και η ιστορία του βιβλίου τον έκανε καλύτερο και του έδωσε νέα εφόδια να συνεχίσει τη ζωή του.
Πριν κλείσω αυτό το άρθρο θα σας πω κάτι τελευταίο – το Ναύπλιο της ιστορίας, δεν είναι…το Ναύπλιο. Βασικά το Ναύπλιο του βιβλίου δεν είναι αυστηρά πλαισιωμένο από έναν συγκεκριμένο χρόνο. Κάποιες λεπτομέρειες μπορούν να μας υποψιάσουν για τον χρόνο του βιβλίου, αλλά η παντελής έλλειψη τεχνολογίας -ακόμη και αυτοκινήτων- δεν μας αφήνουν με καμία σιγουριά. Διαβάσαμε μόλις ένα ιστορικό μυθιστόρημα ή ένα μυθιστόρημα φαντασίας – π.χ. σε ένα παράλληλο σύμπαν; Ή απλά η συγγραφέας επέλεξε να αφαιρέσει κάθε είδος τεχνολογίας από μια ιστορία που εκτυλίσσεται ταυτόχρονα;
Δεν έχω καμία ιδέα. Το μόνο που ξέρω είναι ότι θέλω να ξαναεπισκεφθώ τον κόσμο του Χανς και του «Μπλε Παπαγάλου»!
Ο «Μπλε Παπαγάλος» της Μαρίτας Τυράκη κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις «24 Γράμματα» ήδη από το 2023.
Γράφει: η Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος