Το παιδί δεν είναι ποτέ ένας ενήλικας σε μικρογραφία. Είναι ένας διαρκώς μεταβαλλόμενος, αναπτυσσόμενος οργανισμός. Το κύριο καθήκον του στη ζωή είναι να μεγαλώσει, να ωριμάσει, να εξελιχθεί. Η σωστή ανάπτυξη του εξαρτάται από το πώς υλοποιούνται και οργανώνονται οι δυνατότητες ανάπτυξής του.
των Λαζαρίδη Μελίντα και Σάββας Λαζαρίδης – Συμπεριφορικοί Οπτομέτρες / BL VisionTherapy
Συνήθως ασχολούμαστε με την φροντίδα της όρασης μόλις παρουσιαστεί ένα πρόβλημα. Υπό το φως της τρέχουσας γνώσης και έρευνας, είναι πλέον δυνατή και η πρόληψη και η φροντίδα. Ωστόσο μπορεί να είναι τόσο μακρά και επίπονη όσο και η ίδια η ανάπτυξη. Η σωστή πρόληψη επιχειρεί να προβλέψει τα στάδια ανάπτυξης και να καθοδηγήσει το παιδί σε αυτά. Προσπαθεί να ενσωματώσει την όραση με όλα τα άλλα αισθητηριακά συστήματα και να εξασφαλίσει την ηγετική θέση που θα έπρεπε να έχει σε μια τέτοια ενοποίηση.
Οι καθυστερήσεις στην πρώιμη οπτική ανάπτυξη έχουν συνέπειες μετέπειτα στη μαθησιακή ικανότητα όσο και στις αθλητικές δεξιότητες και επιδώσεις.
Η έκθεση σε εμπλουτισμένες οπτικο-κινητικές και οπτικο-αντιληπτικές εμπειρίες στον κατάλληλο χρόνο και χώρο είναι τα δομικά στοιχεία για τη δημιουργία αντιλήψεων, εννοιών, λήψης αποφάσεων, επίλυσης προβλημάτων, αναζήτησης προβλημάτων και γνώσης στο παιδί που μεγαλώνει.
Τα προβλήματα όρασης θα ανιχνεύονταν πιο συχνά και σε μικρότερη ηλικία, εάν περισσότεροι γονείς γνώριζαν τουλάχιστον δύο κρίσιμες έννοιες – ότι η όραση πρέπει να προηγείται προκειμένου όλα τα άλλα αισθητηριακά συστήματα να ενσωματωθούν σωστά και δεύτερο ότι ο έλεγχος της όρασης πρέπει να συμπεριλαμβάνει και τον Οπτομέτρη .
Αναρωτηθήκατε ποτέ σχετικά με την προληπτική φροντίδα για σωστή ανάπτυξη όρασης, κινητικότητας, ομιλίας ή ακοής ?
Οι παρακάτω πληροφορίες δεν είναι καινούριες. Είναι μια παλιά σοφία από την εποχή που οι ψυχολόγοι ,οι οπτομέτρες και άλλες ειδικότητες συνεργάζονταν, αφιέρωναν χρόνο για να μελετήσουν πραγματικά ολόκληρο το παιδί, να ανακαλύψουν τις πηγές ενός προβλήματος και να σχεδιάσουν από κοινού τη προληπτική φροντίδα.
Όταν ένα νεογέννητο ανοίγει τα μάτια του για πρώτη φορά, λειτουργούν περισσότερο σε αντανακλαστικό επίπεδο μαζί με την αφή, την ακοή και την γεύση. Το ανώριμο νευρικό σύστημα προσπαθεί να οργανωθεί και οι αυτοκατευθυνόμενες κινήσεις των ματιών είναι σπάνιες μέχρι περίπου 4 εβδομάδες. Από τη γέννηση έως τον πρώτο μήνα, το μωρό μπορεί να δει καθαρά σε απόσταση μόνο 20-35 cm. Η περιφερειακή του όραση είναι ανέπαφη κατά τη γέννηση, η κεντρική όραση χρειάζεται χρόνο για να αναπτυχθεί. Τα μάτια θα περιπλανώνται και περιστασιακά θα διασταυρώνονται και θα είναι ευαίσθητα στο έντονο φως. Τα νεογέννητα δεν έχουν έγχρωμη όραση και ούτε αντίληψη βάθους καθώς μπορούν να προσηλώσουν μόνο με ένα μάτι τη φορά. Θα παρατηρήσετε ότι το μωρό μπορεί να συνεχίσει να κοιτάζει ένα αντικείμενο μόνο για σύντομες χρονικές περιόδους. Μπορεί να παρακολουθεί ένα κοντινό, κινούμενο αντικείμενο (αρχικά αργά) από την περιφέρειά του μέχρι τη μέση του γραμμή, και όχι ομαλά. Είναι φυσιολογικό να παρατηρήσετε ότι τα μάτια και το κεφάλι κινούνται μαζί.
Μέχρι το τέλος του δεύτερου μήνα, το μωρό θα αρχίσει να προσκολλάται και με τα δύο μάτια μερικές φορές, αλλά εξακολουθεί να μην έχει αντίληψη βάθους καθώς και έγχρωμη όραση. Είναι σε θέση να παρακολουθεί ένα κινούμενο αντικείμενο ελαφρώς πέρα από τη μέση γραμμή του οριζόντια και αποκτά την ικανότητα να παρακολουθεί ένα αντικείμενο κάθετα.
Στους 3 μήνες, το μωρό έχει καλύτερη διόφθαλμη (δύο μάτια) ταύτιση και η έγχρωμη όραση αρχίζει να αναδύεται. Μπορεί να παρακολουθεί ένα αντικείμενο για 180 μοίρες, αν και είναι φυσιολογικό να βλέπετε τα μάτια και το κεφάλι να κινούνται ακόμα μαζί. Αρχίζει να παρακολουθεί τα χέρια του καθώς και ολόκληρο το πρόσωπο ενός γονέα αντί μόνο για ένα μέρος.
Όταν το μωρό είναι 4 μηνών, ο οπτικός του κόσμος αρχίζει να γίνεται αρκετά συναρπαστικός. Μπορεί να κρατήσει το βλέμμα του σε ένα αντικείμενο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και τελικά αρχίζει να αναδύεται η αντίληψη του βάθους. Το μωρό είναι πλέον σε θέση να σαρώσει ανάμεσα σε τρία ή περισσότερα αντικείμενα και τα μάτια αρχίζουν να κινούνται ανεξάρτητα από το κεφάλι. Μια θαυμάσια νέα εμπειρία . Το μωρό γίνεται περήφανο για την ικανότητά του να κοιτάζει, να φτάνει και να αντιλαμβάνεται, αν και ο στόχος και η ακρίβειά του δεν θα είναι ακόμα σπουδαίες. Μέχρι το τέλος του τέταρτου μήνα, η εμφάνιση περιπλανώμενων ή ματιών που χιάζονται θα πρέπει να έχει φύγει.
Πότε πρέπει να ξεκινήσει ένα πρόγραμμα αναπτυξιακής οπτικής φροντίδας; Σίγουρα, εάν υπάρχει υποψία οπτικού προβλήματος (το μωρό δεν φτάνει τα ορόσημα της όρασης, κακή οπτική επαφή, τα μάτια δεν είναι ευθυγραμμισμένα) ή εάν υπάρχουν αναπτυξιακές καθυστερήσεις (σωματικές ή νευρολογικές), παράλληλα με άλλες ειδικότητες θα πρέπει να πραγματοποιηθεί και Οπτομετρική Αξιολόγηση (απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχει προηγηθεί οφθαλμολογική εξέταση) . Ωστόσο, εάν δεν υπάρχουν ενδείξεις προβλήματος, οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν τη σωστή ανάπτυξη της όρασης στο σπίτι σε αυτό το πρώτο αλλά σημαντικό στάδιο της βρεφικής ηλικίας.
«Οι δραστηριότητες και το παιχνίδι, ακόμη και κατά τη βρεφική ηλικία, είναι τα μέσα που βοηθούν όλα τα παιδιά να αναπτύξουν πληρέστερα τον δικό τους οπτικό κόσμο. Το παιδί με καλή σταθερή βάση στο χώρο έχει περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας στο σχολείο και είναι λιγότερο πιθανό να αναπτύξει οπτικό πρόβλημα ως αντίδραση στις μαθησιακές απαιτήσεις στο σχολείο» (Apell & Lowry, Preschool Vision, 1959)
Μαμά και Μπαμπά βοηθήστε με να μάθω να βλέπω
Κατανοούμε ότι οι νέοι γονείς έχουν ένα συντριπτικό αριθμό ανησυχιών από την αρχή. Αν το μωρό τρώει αρκετά; Κοιμάται αρκετά; Γιατί κλαίει; Υπάρχουν όμως σπουδαιότερα πράγματα, ωστόσο, που μπορούν να κάνουν στη καθημερινότητα για να βοηθήσουν στην οπτική ανάπτυξη των παιδιών τους.
.
- Από τη γέννηση, το βρέφος έλκεται από το φως. Κρατήστε ένα νυχτερινό φως στο δωμάτιο του μωρού, ώστε να έχει κάτι να κοιτάξει κάθε φορά που ξυπνάει το βράδυ.
- Μετακινήστε την κούνια του σε διάφορες θέσεις σε τακτά χρονικά διαστήματα για να του επιτρέψετε να ανταποκρίνεται στο φως από διαφορετικές κατευθύνσεις. Αυτό μπορεί να μην είναι πάντα δυνατό σε ένα δωμάτιο με περιορισμένο χώρο. Αντίθετα, μπορείτε να αλλάζετε τη θέση του μωρού στην κούνια του σε τακτά χρονικά διαστήματα, έτσι ώστε το φως να διεγείρει κάθε μάτι και κάθε πλευρά.
- Όταν το μωρό είναι ξύπνιο, μιλήστε του από διάφορα σημεία του δωματίου. Αυτό του δίνει έναν οικείο κινούμενο στόχο για να παρακολουθεί και να ακολουθεί, διδάσκοντάς του έτσι να συσχετίζει αποστάσεις και κατευθύνσεις τόσο στην όραση όσο και στην ακοή.
- Πλησιάστε και παίξτε με το μωρό από διαφορετικές πλευρές ή θέσεις. Αυτό δίνει στο μωρό βασικές και σημαντικές εμπειρίες θέασης από διαφορετικά σημεία .
- Κρεμάστε βρεφικά κρεμαστά περίπου 60-80 εκατοστά από την κούνια, έτσι ώστε να ευθυγραμμίζεται με το βλέμμα του παιδιού καθώς κοιτάζει μέσα από αυτά. Επιλέξτε ένα κρεμαστό με κύρια χρώματα υψηλής αντίθεσης ή ασπρόμαυρα μοτίβα όπως αυτό που απεικονίζεται στην εικόνα . Οι αργές κινήσεις αυτών των αντικειμένων με έντονα χρώματα τον βοηθούν να μάθει τι είναι οι κινήσεις και πώς να κρατά τα μάτια του στραμμένα προς αυτά τα αντικείμενα.
- Κατά τη διάρκεια της ημέρας, τοποθετήστε το παιδί σε διαφορετικά δωμάτια, ώστε να μπορεί να παρατηρεί νέα πράγματα , και να διεγείρεται από διαφορετικά αντικείμενα, σχέδια και αλλαγή φωτός.
- Αλλάξτε και ταΐστε το μωρό από διαφορετικές πλευρές. Εάν θηλάζετε το μωρό σας, αυτό το χαρακτηριστικό θα πρέπει να είναι ενσωματωμένο. Εάν ταΐζετε με μπιμπερό, θα πρέπει να προσπαθήσετε να αλλάξετε πλευρά, ώστε να μην αναπτύξει κυριαρχία στο ένα μάτι.
- Το μασάζ μετά το μπάνιο διεγείρει τις νέες νευρικές οδούς στους οφθαλμούς και ξυπνά τις πρώτες αισθήσεις του μωρού.
- Αφήστε άφθονο χρόνο χωρίς πάνες, ώστε το μωρό να έχει την ελευθερία να κουνιέται. Δεν είναι υγιές για την οπτική και κινητική ανάπτυξη να έχουν τα άκρα τους συνεχώς δεμένα.
- Αφιερώστε πολύ χρόνο με την κοιλιά, ειδικά εάν το βρέφος σας κοιμάται ανάσκελα. Ο χρόνος αυτός επιτρέπει στο μωρό να αναπτύξει τα μοτίβα ερπυσμού που είναι τόσο σημαντικά για την ανάπτυξη καλής ομαδοποίησης των ματιών (διόφθαλμη όραση). Η πιο πρώιμη μορφή συντονισμού ματιού-χεριού ξεκινά όταν το μωρό αρχίζει να αντιλαμβάνεται την κίνηση των χεριών του. Αυτό θέτει το υπόβαθρο για την εξερεύνηση αντικειμένων που βρίσκονται κοντά του.
- Βοηθήστε το μωρό να μετακινήσει τα χέρια του μπροστά από το πρόσωπό του, ώστε να μπορεί να δει αυτές τις κινήσεις.
- Παίξτε «κρυφτό» κρατώντας τα χέρια του μωρού μπροστά στα μάτια του, ώστε να μπορεί να αρχίσει να μαθαίνει τη διαφορά ανάμεσα στο να «έχει κλειστά τα μάτια του» και να «έχει μπλοκάρει την όρασή του».
- Τοποθετήστε μια ελαφριά κουδουνίστρα πρώτα στο ένα χέρι και μετά στο άλλο και βοηθήστε τον να την κουνήσει. Δεν θα το κρατήσει πολύ, αλλά θα της δώσει την ευκαιρία να το νιώσει, να το δει και να το ακούσει.
- Οι κάλτσες κουδουνίστρες και τα βραχιόλια κουδουνίστρα είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να τονωθεί ο συντονισμός ματιού-χεριού του μωρού.
Συχνά, οι νέοι γονείς αναρωτιούνται τι είδους παιχνίδια πρέπει να πάρουν για το μωρό τους. Κατά την ειλικρινή μου γνώμη, το μεγαλύτερο μέρος του βρεφικού εξοπλισμού δεν είναι απαραίτητο! Ακολουθούν μερικές ιδέες για παιχνίδια σε αυτή την ηλικία του μωρού. Σε αυτό το στάδιο, λόγω της μειωμένης όρασης του μωρού, τα ασπρόμαυρα μοτίβα υψηλής αντίθεσης είναι τα πιο ενδιαφέροντα για ένα μωρό. Ριγέ, πουά σχέδια παρέχουν υψηλό οπτικό ενδιαφέρον και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την τόνωση της όρασης του μωρού. Υπάρχουν πολλά παιχνίδια και βιβλία διαθέσιμα με αυτά τα οπτικά διεγερτικά μοτίβα, κουδουνίστρες, κ.λπ. με λεπτομέρειες υψηλής αντίθεσης.
- Τα πρόσωπα είναι επίσης ιδιαίτερα ενδιαφέροντα σε αυτό το στάδιο, οπότε φροντίστε να αφιερώσετε πολύ χρόνο στο πρόσωπο με το μωρό σας. Μην φοβάστε να το συνδυάσετε με υπερβολικές εκφράσεις και τόνους φωνής. Όχι μόνο τα αγαπούν τα μωρά αλλά βοηθά επίσης στην ανάπτυξη της οπτικοακουστικής τους σύνδεσης. Ένας καλός τρόπος για να διεγείρετε το οπτικό -αιθουσαίο σύστημα του μωρού, ενώ ασχολείστε με το πρόσωπο, ξεκινά με το να ξαπλώνετε το μωρό στην αγκαλιά σας, με το κεφάλι προς τα επάνω μετά το κεφάλι στα γόνατά σας. Κρατήστε την οπτική επαφή με το μωρό και γείρετε αργά προς τα αριστερά μέχρι περίπου 45 μοίρες, διατηρώντας παράλληλα οπτική επαφή (χρησιμοποιώντας ηχητικά εφέ εάν χρειάζεται) και κρατώντας το κεφάλι, το λαιμό και το σώμα του μωρού σε ευθυγράμμιση. Επαναφέρετε αργά το μωρό πίσω στο κέντρο και μετά προς τα δεξιά. Αυτό θα διδάξει στο μωρό πώς να οργανώνει το οπτικό και το αιθουσαίο του σύστημα μαζί και πώς να διατηρεί την οπτική προσήλωση χωρίς κινητική υποστήριξη από το κεφάλι ή το σώμα του.
- Η τοποθέτηση ενός μεγάλου, άθραυστου καθρέφτη που στερεώνεται με ασφάλεια στις άκρες της κούνιας είναι ένας άλλος φανταστικός τρόπος για να ενισχύσετε την ανάπτυξη της όρασης του μωρού. Το μωρό δεν θα τον ενδιαφέρει πολύ τις πρώτες εβδομάδες, αλλά σίγουρα στις 8+ εβδομάδες, θα βρει έναν καθρέφτη αρκετά διασκεδαστικό. Οι καθρέφτες παρέχουν στα μωρά την ευκαιρία να εξασκηθούν στην εστίαση και την παρακολούθηση των ματιών και να παρατηρούν και να μαθαίνουν από τις δικές του κινήσεις. Επιπλέον, προάγει την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη καθώς μελετά τα δικά του χαρακτηριστικά του προσώπου.
Η φροντίδα ενός νεογέννητου είναι εξαντλητική δουλειά. Κάποιες μέρες θα είναι δύσκολοι στο φαγητό ,πάνες ,αρρώστιες κλπ. και το να παίζετε παιχνίδια για την ανάπτυξη της όρασης με το μωρό σας θα είναι το τελευταίο πράγμα στη λίστα με τις υποχρεώσεις σας. Επιμένω! και προσπαθήστε να ενσωματώσετε μερικά από αυτά τα παιχνίδια και τις συμβουλές στην καθημερινή σας ρουτίνα και η ανάπτυξη της όρασης του μωρού σας θα είναι μια καλή αρχή.
Σας αφήνω με τα πιο σοφά λόγια του Δρ. Gesell από το Vision: Its Development in Infant and Child (1949): «Η όραση, επομένως, μπορεί να γίνει το κλειδί για την πληρέστερη κατανόηση της φύσης και των αναγκών του κάθε παιδιού. Βλέπει με όλο του το είναι. Η φροντίδα των ματιών περιλαμβάνει τη φροντίδα του παιδιού. Η διατήρηση της όρασης, ιδιαίτερα στο μικρό παιδί, υπερβαίνει κατά πολύ τον εντοπισμό και τη διόρθωση του διαθλαστικού σφάλματος».
Μείνετε συντονισμένοι για το μέρος 2 καθώς ανεβαίνουμε στις ηλικίες και στάδια της ανάπτυξης.
Γράφουν: οι Λαζαρίδη Μελίντα και Σάββας Λαζαρίδης – Συμπεριφορικοί Οπτομέτρες / BL VisionTherapy
