Πως αποφασίζει κάποιος να ασχοληθεί με τη διδασκαλία της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας; Πώς βιώνει μια κωφή καθηγήτρια νοηματικής μία τάξη γεμάτη ακούοντες; Υπάρχει ενδιαφέρον από το γενικό πληθυσμό για την ΕΝΓ; Στα παραπάνω και μερικά ακόμη μας απαντά η Αλεξάνδρα Κωτσάκη. Με δεκαπενταετή εμπειρία στη διδασκαλία και πλούσιες σπουδές στην ΕΝΓ και σε άλλα επιστημονικά πεδία, είναι εξάλλου η πλέον κατάλληλη να μας μιλήσει για όλα αυτά.
της Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος
Όπως αναφέρει και η ίδια η κυρία Κωτσάκη, ως εκ γενετής κωφή, μεγαλωμένη σε οικογένεια κωφών, «η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα είναι η μητρική μου γλώσσα, το πρώτο και βασικό μέσο με το οποίο έμαθα να εκφράζομαι και να επικοινωνώ με τον κόσμο γύρω μου. Μεγαλώνοντας, αντιλαμβανόμουν διαρκώς πόσο διαφορετικός φαινόταν ο κόσμος για εμένα, μέχρι που άρχισα να βλέπω έντονο ενδιαφέρον από ακούοντες ανθρώπους να μάθουν τη Νοηματική. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι θα ήταν πολύ όμορφο να μπορώ να εργάζομαι σε έναν χώρο όπου θα χρησιμοποιώ τη γλώσσα μου, τη γλώσσα της καρδιάς μου, ως κύριο εργαλείο επικοινωνίας. Επιπλέον, επειδή πάντα ήμουν ένα κοινωνικό και ανοιχτό άτομο, το να διδάσκω ΕΝΓ σε άλλους με έναν ευχάριστο και προσιτό τρόπο μου ήρθε φυσικά. Η επαφή με τους μαθητές και η μετάδοση της γλώσσας και του πολιτισμού μας είναι κάτι που με γεμίζει πραγματικά.»
Αυτό που μου δίνει τη μεγαλύτερη χαρά στη διδασκαλία της ΕΝΓ είναι η δυνατότητα να γνωρίζω ανθρώπους από διαφορετικά περιβάλλοντα, επαγγέλματα και κουλτούρες.
Η κυρία Κωτσάκη ασχολείται ήδη από το 2010 με τη διδασκαλία της ΕΝΓ. Παρότι σπούδασε Διοίκηση Επιχειρήσεων και μάλιστα εργάστηκε στο χώρο των Οικονομικών, η αγάπη της για την κουλτούρα και τη διασύνδεση με άλλους ανθρώπους σύντομα την οδήγησε στη διδασκαλία της νοηματικής. «Εργάζομαι επίσης ως Κωφή διερμηνέας, ενισχύοντας την πρόσβαση των Κωφών σε διάφορα κοινωνικά πλαίσια.» Ασχολείται επιπλέον ανελλιπώς με τον ακτιβισμό για τα δικαιώματα των κωφών και την ανάγκη προσβασιμότητας. «Όλες αυτές οι εμπειρίες με έχουν διαμορφώσει και μου έχουν δώσει μια πιο σφαιρική αντίληψη για τις ανάγκες της κοινότητάς μας αλλά και για τη σημασία της ενσωμάτωσης.», όπως αναφέρει και η ίδια.
Στο παρελθόν, οι περισσότεροι μάθαιναν τη γλώσσα αποκλειστικά για επαγγελματικούς λόγους — κυρίως για να αποκτήσουν πιστοποίηση ώστε να εργαστούν σε ειδικά σχολεία ή συναφείς δομές.
Πολλοί κωφοί αντιμετωπίζουν προβλήματα προσβασιμότητας. Όπου η διερμηνεία και ο υπερτιτλισμός δεν είναι υπαρκτά, αλλά ακόμη και όπου υπάρχει προσβασιμότητα αν αυτή δεν αποτελεί προτεραιότητα, η ζωή ενός κωφού γίνεται πιο δύσκολη. Η κυρία Κωτσάκη έχει βιώσει την έλλειψη προσβασιμότητας στην ακαδημία, κάτι που την οδήγησε στον περιορισμό και δημιούργησε εμπόδια στην πορεία της. «Αν πρέπει να επιλέξω μια πρόκληση, θα έλεγα πως είναι το να ενθαρρύνω τους μαθητές μου να σταματήσουν να χρησιμοποιούν τη φωνή τους κατά τη διάρκεια του μαθήματος και να αποφεύγουν την προφορική επικοινωνία. Κατανοώ ότι για ακούοντες είναι φυσικό να μιλούν, όμως στο μάθημα ΕΝΓ είναι σημαντικό να εστιάζουμε αποκλειστικά στη νοηματική — με τα μάτια, τα χέρια, το πρόσωπο και το σώμα. Αυτή η αλλαγή αντίληψης απαιτεί χρόνο, αλλά είναι καθοριστική για την ουσιαστική εκμάθηση της γλώσσας.»
Η πιστοποίηση γνώσης της ΕΝΓ διαφέρει από την πιστοποίηση διδασκαλίας της ΕΝΓ, η οποία στη χώρα μας τουλάχιστον απαιτεί «να είναι κάποιος κωφός, άριστος χρήστης της γλώσσας.»
Κατά τα άλλα πρέπει επίσης να «παρακολουθεί κύκλους σπουδών σε αναγνωρισμένα Κέντρα Νοηματικής στην Ελλάδα, ολοκληρώνει συγκεκριμένο αριθμό ωρών πρακτικής άσκησης και παρακολούθησης μαθημάτων, και έπειτα αποκτά το δικαίωμα να διδάσκει.»
Η κυρία Κωτσάκη δεν έμεινε εκεί καθώς παρακολούθησε μια σειρά μαθημάτων στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, το οποίο διαθέτει Τμήμα Επιστημών Κωφών. «Εκεί ήρθα σε επαφή με εξειδικευμένες τεχνικές διδασκαλίας, παιδαγωγικές μεθόδους, και τρόπους προσέγγισης της γλώσσας που με βοήθησαν να εξελιχθώ ως εκπαιδεύτρια.» σημειώνει η ίδια.
Είναι πραγματικά μια εμπειρία αμφίδρομης μάθησης, που με εξελίσσει συνεχώς, όχι μόνο ως διδάσκουσα αλλά και ως άνθρωπο.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έντονα μια επιθυμία του γενικού πληθυσμού να μάθει την ΕΝΓ και την κουλτούρα των κωφών, κάτι το οποίο η συνεντευξιαζόμενη επιβεβαιώνει. «Σήμερα, όλο και περισσότεροι την επιλέγουν όπως θα επέλεγαν μια ξένη γλώσσα, με πραγματικό ενδιαφέρον για την επικοινωνία, τον πολιτισμό της Κωφότητας και τη διαφορετικότητα. Βλέπουμε ακούοντες ανθρώπους από διάφορους κλάδους — φοιτητές, γονείς, επαγγελματίες — να έρχονται με αυθεντική διάθεση να γνωρίσουν μια άλλη οπτική για τη γλώσσα και την ανθρώπινη επικοινωνία. Αυτό το νέο κύμα ενδιαφέροντος είναι πολύ ενθαρρυντικό και δείχνει ότι η κοινωνία προχωρά προς περισσότερη ενσυναίσθηση και αποδοχή.»
Η κυρία Κωτσάκη είναι ένα παράδειγμα καθηγήτριας προς μίμηση. Μιλά για το επάγγελμά της με τεράστιο σεβασμό και αγάπη, βρίσκοντας ότι αποτελεί περισσότερο κοινωνική προσφορά παρά επαγγελματική απασχόληση. «Θα πρότεινα τη διδασκαλία της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας σε όποιον αναζητά μια εργασία με ουσιαστικό νόημα. Είναι μια δουλειά που γεμίζει τη ψυχή και σε εξελίσσει όχι μόνο επαγγελματικά, αλλά και προσωπικά. Αν κάποιος αγαπά την κοινωνική επαφή, τη μάθηση και θέλει να συμβάλλει στην ενίσχυση της πρόσβασης και της κατανόησης ανάμεσα σε διαφορετικές κοινότητες, τότε αυτός ο δρόμος σίγουρα αξίζει να τον ακολουθήσει.»
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να συνεννοηθούμε, αρκεί να υπάρχει διάθεση, σεβασμός και προσοχή.
Συνέντευξη: της Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος με την κωφή καθηγήτρια νοηματικής Αλεξάνδρα Κωτσάκη
Επιμέλεια: Πόπη Μάλεση – B.A, M.A Psychology