Η οικονομική βοήθεια είναι απαραίτητη για πολλές οικογένειες. Για να προστατευτεί όμως πραγματικά ένα παιδί, χρειάζονται επίσης διαθέσιμες και ποιοτικές υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης και φροντίδας.
Η Ελλάδα διαθέτει οικονομικές παροχές για οικογένειες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Σε αυτές περιλαμβάνονται το επίδομα παιδιού και το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα. Παράλληλα, έχουν γίνει σημαντικά βήματα, όπως η καθιέρωση της δίχρονης υποχρεωτικής προσχολικής εκπαίδευσης.
Παρόλα αυτά, πολλά παιδιά εξακολουθούν να ζουν σε συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να στερούνται όχι μόνο χρήματα, αλλά και βασικά αγαθά, κατάλληλη στέγη, υγειονομική φροντίδα, εκπαιδευτικές ευκαιρίες και συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες.
Γιατί, λοιπόν, η οικονομική στήριξη δεν οδηγεί πάντοτε σε ουσιαστική βελτίωση της ζωής των παιδιών;
Η απάντηση είναι ότι δεν αρκεί να υπάρχει ένα επίδομα ή μια υπηρεσία στα χαρτιά. Η οικογένεια πρέπει να μπορεί πράγματι να τα χρησιμοποιήσει.
Άλλο το δικαίωμα, άλλο η πραγματική πρόσβαση
Μια οικογένεια μπορεί να δικαιούται επίδομα, αλλά το ποσό να μην επαρκεί για τις ανάγκες της. Μπορεί να δικαιούται θέση σε παιδικό σταθμό, αλλά να μην υπάρχει διαθέσιμη θέση στην περιοχή της. Μπορεί να χρειάζεται βοήθεια από μια κοινωνική υπηρεσία, αλλά η υπηρεσία να μην έχει αρκετό προσωπικό.
Υπάρχουν επίσης οικογένειες που δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν τις αιτήσεις, δεν γνωρίζουν τι δικαιούνται ή φοβούνται ότι θα αντιμετωπιστούν αρνητικά αν ζητήσουν βοήθεια.
Αυτό δείχνει ότι δεν αρκεί να θεσπίζονται μέτρα. Χρειάζεται να εξετάζουμε αν φτάνουν έγκαιρα στους ανθρώπους που τα χρειάζονται.
| Τι προβλέπεται | Τι μπορεί να συμβαίνει στην πράξη |
| Επίδομα για την οικογένεια | Το ποσό δεν καλύπτει βασικές ανάγκες |
| Θέση σε παιδικό σταθμό | Δεν υπάρχουν αρκετές θέσεις κοντά στην οικογένεια |
| Κοινωνική υπηρεσία | Δεν υπάρχει αρκετό προσωπικό για άμεση υποστήριξη |
| Δικαίωμα σε παροχή | Η αίτηση είναι δύσκολη ή η οικογένεια δεν γνωρίζει το δικαίωμά της |
Το μεγάλο κενό στη φροντίδα παιδιών έως 3 ετών
Στην Ελλάδα, η πρόσβαση των πολύ μικρών παιδιών σε υπηρεσίες προσχολικής φροντίδας παραμένει περιορισμένη. Σύμφωνα με τα στοιχεία που εξετάστηκαν στην έρευνα, στις ηλικίες έως 2 ή 3 ετών συμμετέχει σε σχετική δομή περίπου το 25-30% των παιδιών.
Στη Γαλλία το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 56-59%, ενώ στη Δανία φτάνει το 70-75%. Με απλά λόγια, στην Ελλάδα συμμετέχει περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά, ενώ στη Δανία περίπου τρία στα τέσσερα.
Συμμετοχή παιδιών έως 2 ή 3 ετών σε υπηρεσίες προσχολικής φροντίδας. Οι τιμές του διαγράμματος είναι τα μέσα σημεία των ποσοστιαίων ευρών. Πηγή: Eurostat και OECD PF3.4, 2024.
Η κατάσταση βελτιώνεται στις ηλικίες 3-5 ετών. Στην Ελλάδα, η συμμετοχή φτάνει περίπου το 75-85%. Το μεγαλύτερο κενό, επομένως, εμφανίζεται στα πρώτα τρία χρόνια της ζωής.
Αυτή η ηλικία είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Η πρόσβαση σε παιδική φροντίδα βοηθά επίσης τους γονείς – ιδιαίτερα τις μητέρες – να εργαστούν και να ενισχύσουν το εισόδημα της οικογένειας.
Όταν δεν υπάρχουν δημόσιες θέσεις, οι γονείς αναγκάζονται να πληρώσουν ιδιωτική δομή ή να ζητήσουν βοήθεια από συγγενείς. Όσοι δεν έχουν χρήματα ή υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον μένουν συχνά χωρίς λύση.
Η παιδική φτώχεια δεν είναι μόνο έλλειψη χρημάτων
Τα επιδόματα είναι αναγκαία. Μπορούν να προστατεύσουν μια οικογένεια από σοβαρές στερήσεις. Δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν τις δημόσιες υπηρεσίες.
Η παιδική φτώχεια μπορεί να σημαίνει ότι ένα παιδί:
- δεν έχει επαρκή και ποιοτική διατροφή,
- δεν έχει κατάλληλο και ασφαλές σπίτι,
- δυσκολεύεται να επισκεφθεί γιατρό,
- δεν διαθέτει σχολικά είδη ή πρόσβαση στο διαδίκτυο,
- δεν μπορεί να συμμετέχει σε αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες,
- δεν έχει πρόσβαση σε παιδικό σταθμό ή άλλη υπηρεσία φροντίδας.
Γι’ αυτό η οικονομική ενίσχυση πρέπει να συνδέεται με πραγματική βοήθεια.
Οι οικογένειες χρειάζονται ενημέρωση για τα δικαιώματά τους, καθοδήγηση στις αιτήσεις και παραπομπή στις κατάλληλες κοινωνικές, εκπαιδευτικές και υγειονομικές υπηρεσίες.
Η βοήθεια πρέπει να βρίσκεται κοντά στην οικογένεια
Οι κοινωνικές πολιτικές σχεδιάζονται κυρίως από το κράτος, αλλά εφαρμόζονται στους δήμους, στους παιδικούς σταθμούς, στα σχολεία, στα κέντρα υγείας και στις κοινωνικές υπηρεσίες.
Όταν αυτές οι υπηρεσίες δεν έχουν αρκετό προσωπικό, δυσκολεύονται να εντοπίσουν εγκαίρως τις οικογένειες που χρειάζονται βοήθεια. Οι εργαζόμενοι μπορεί να προσπαθούν, αλλά να μην έχουν τον χρόνο και τα μέσα για συνεχή υποστήριξη.
Χρειάζεται επίσης καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων στοιχείων. Τα δεδομένα μπορούν να δείξουν σε ποιες περιοχές υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες, πού λείπουν παιδικοί σταθμοί και ποιες οικογένειες κινδυνεύουν περισσότερο να μείνουν χωρίς βοήθεια.
Τι χρειάζεται να αλλάξει
Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει σημαντικά βήματα. Το ζητούμενο τώρα είναι οι νόμοι και οι αποφάσεις να οδηγούν σε πραγματική βοήθεια για κάθε παιδί.
Χρειάζονται:
- περισσότερες δημόσιες θέσεις φροντίδας για παιδιά έως 3 ετών,
- επαρκές και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό,
- υπηρεσίες καλής ποιότητας σε όλες τις περιοχές,
- χαμηλότερο κόστος για τις οικογένειες,
- περισσότερη στήριξη στις περιοχές με τις μεγαλύτερες ελλείψεις,
- απλούστερες αιτήσεις και σαφής ενημέρωση για τα δικαιώματα,
- καλύτερη συνεργασία ανάμεσα σε επιδόματα, σχολεία, υπηρεσίες υγείας και κοινωνικές δομές,
- τακτικός έλεγχος για το αν τα μέτρα βελτιώνουν πραγματικά τη ζωή των παιδιών.
Η αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας δεν τελειώνει με την καταβολή ενός επιδόματος. Η πραγματική προστασία αρχίζει όταν κάθε οικογένεια μπορεί να βρει εύκολα, έγκαιρα και χωρίς στιγματισμό τη βοήθεια που χρειάζεται.
Σε επόμενο άρθρο μου θα διαβάσουμε παρέα… «Όταν η φροντίδα των παιδιών κρατά τις μητέρες έξω από την αγορά εργασίας, η απασχόληση των μητέρων στην Ελλάδα και στην ΕΕ»
Γράφει: η Στεφανία Βενιέρη – Κοινωνιολόγος και ερευνήτρια με αντικείμενο την κοινωνική πολιτική και τα κοινωνικά δικαιώματα
Η μεταπτυχιακή της έρευνα για τη σχέση παιδικής φτώχειας και συστημάτων παιδικής φροντίδας σε Ελλάδα, Γαλλία και Δανία (2015-2025) έχει κατατεθεί στο Ιδρυματικό Αποθετήριο «Αμητός».
Πηγές: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών (EU-SILC) – EAPN Greece – UNICEF – Δίκτυο προστασίας του Παιδιού. Τα συγκριτικά στοιχεία για την προσχολική φροντίδα προέρχονται από την OECD Family Database (δείκτης PF3.2), ενώ τα στοιχεία για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό από την Eurostat (EU-SILC).
Επιμέλεια: Πόπη Μάλεση – B.A, M.A Psychology