Το διάβασμα στο πανεπιστήμιο υποτίθεται ότι δίνει στους φοιτητές δεξιότητες και αυτοπεποίθηση, για πολλούς όμως, η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) οδηγεί στα αντίθετα αποτελέσματα.
Της Emily Reynolds συντάκτης στο επιστημονικό περιοδικό BPS Research Digest
Τα παραγωγικά εργαλεία ΑΙ χρησιμοποιούνται ευρέως πλέον στα πανεπιστημιακά ιδρύματα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Η χρήση τους είναι τόσο διαδεδομένη πλέον που σύμφωνα με μερικές μελέτες πάνω από το 90% των φοιτητών χρησιμοποιούν ΑΙ με τον οποιονδηποτε τρόπο, είτε για τη δημιουργία περιλήψεων, για τη διεξαγωγή ερευνών είτε για τη συμπλήρωση γραπτών εκθέσεων. Με αυτά τα εργαλεία να γίνονται ολοένα και περισσότερο κομμάτι της πανεπιστημιακής μελέτης και διαδικασίας μάθησης, οι ερευνητές αναρωτιούνται αν υπάρχουν μειονεκτήματα στην υπέρμετρη στήριξη σε αυτά.
Σε μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Psychology, o Wenlong Wang και συνεργάτες, βρήκαν ότι οι φοιτητές που βασίζονταν περισσότερο στο ΑΙ είχαν λιγότερη αυτοπεποίθηση στην ικανότητά τους να επιτύχουν – ένα μοτίβο που συνδεόταν με υψηλότερα επίπεδα εξάντλησης (burnout) και άγχους. Σύμφωνα με τα ευρήματά τους η χρήση ΑΙ εργαλείων που βοηθούν με τη μείωση του στρες από το φόρτο μελέτης, πιθανώς μειώνει την αυτοπεποίθησή τους και αφήνει τους φοιτητές πιο ευάλωτους στο άγχος.
Για να κατανοήσει καλύτερα τις επιπτώσεις χρήσης των εργαλείων ΑΙ, η ομάδα εξέτασε 1623 προπτυχιακούς φοιτητές στην Κίνα. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια που μετρούσαν το ακαδημαϊκό στρες, το άγχος, το burnout, και την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητά τους να ανταπεξέλθουν στις προκλήσεις και να επιτύχουν σε εργασίες. Συμπλήρωσαν επίσης μία αυτοψία-μέτρηση της εξάρτησής τους από το ΑΙ, που αφορούσε κυρίως όχι το πόσο συχνά χρησιμοποιούσαν ΑΙ εργαλεία αλλά πόσο πολύ θεωρούσαν οι ίδιοι ότι βασίζονταν σε αυτά για σκέψη, επίλυση προβλημάτων και την ολοκλήρωση της ακαδημαϊκής μελέτης. Οι ερευνητές τότε έψαξαν πως οι παραπάνω παράγοντες συνδέονται μεταξύ τους.
Οι φοιτητές που βίωναν μεγαλύτερη ακαδημαϊκή πίεση ήταν πιθανότερο να εξαρτώνταν από εργαλεία ΑΙ, και αυτοί που βασίζονταν περισσότερο στο ΑΙ επίσης ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα burnout και άγχους. Αλλά οι ερευνητές βρήκαν ότι η εξάρτηση από το ΑΙ δεν σχετίζεται απλά με αυτά τα αποτελέσματα αλλά μάλλον εξηγεί γιατί προκύπτουν.
Συγκεκριμένα, οι φοιτητές που βασίζονταν περισσότερο στο ΑΙ έτειναν να νιώθουν λιγότερο ικανοί να αντιμετωπίσουν τις ακαδημαϊκές προκλήσεις μόνοι τους, είχαν δηλαδή μια μειωμένη αίσθηση αυτοπεποίθησης που συνδεόταν με υψηλότερα επίπεδα burnout και άγχους.
Το παραπάνω φαίνεται να υποδεικνύει ότι, ενώ το ΑΙ μπορεί να βοηθήσει τους φοιτητές να διαχειριστούν τις ακαδημαϊκές προκλήσεις βραχυπρόθεσμα, ίσως μειώνει τις ευκαιρίες τους να χτίσουν την αυτοπεποίθηση και την αίσθηση της κατάκτησης μιας δεξιότητας, που προστατεύει από το burnout και το άγχος μακροπρόθεσμα.
Τα ευρήματα αντικατοπτρίζουν επίσης ένα σπουδαίο σώμα ερευνών που αναφέρουν ότι όταν ανατίθεται συστηματικά δουλειά γνωστικού τύπου στο ΑΙ, υπονομεύεται η ικανότητα των ανθρώπων να επεξεργάζονται τα προβλήματά τους ανεξάρτητα όπως και η πίστη στην λογική τους.
Οι αναλύσεις της συγκεκριμένης μελέτης δεν δείχνουν αν η εξάρτηση από το ΑΙ προκαλεί μειωμένη ανεξαρτησία, burnout ή άγχος, και είναι πιθανό οι φοιτητές που ήδη είχαν έλλειψη αυτοπεποίθησης, ήταν πιο πιθανό να βασιστούν στο ΑΙ εξαρχής.
Μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να εξετάσουν φοιτητές μακροπρόθεσμα και να δουν αν εκπαιδευτικές προσεγγίσεις που ενθαρρύνουν τους φοιτητές να χρησιμοποιούν συνετά και κριτικά όσα προϊόντα του ΑΙ, βοηθούν να διατηρηθεί η αυτοπεποίθησή τους και να μειωθεί η εξάρτησή τους από το ΑΙ.
Συνολικά, αυτή η μελέτη διατείνεται πως το ΑΙ είναι πιο ωφέλιμο όταν δρα σαν μια σκάλα προς την μάθηση και όχι όταν την αντικαθιστά πλήρως– αλλά κάτι τέτοιο φαίνεται εύκολο στα λόγια (ειδικά αν κάποιος λάβει υπόψιν τους πασίγνωστους περιορισμούς του ΑΙ όπως ανακρίβειες και επινοημένες ή ψευδείς πληροφορίες).
Το πλήρες επιστημονικό άρθρο:
Wang, W., Wu, Y., Fang, J., Yang, C., & Wen, L. (2026). When cognitive offloading becomes dependence: how AI dependence mediates the pathway from academic stress to burnout and anxiety. BMC Psychology. https://doi.org/10.1186/s40359-026-04911-w
Μετάφραση: Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος
Eπιμέλεια: Πόπη Μάλεση – B.A, M.A Psychology