Το «Φίλοι; …φως φανάρι» της Φραντζέσκας Αλεξοπούλου-Πετράκη μέσω μιας πολύ συνηθισμένης ιστορίας δείχνει ότι η απλή καθημερινότητα ενός παιδιού γεννά αβίαστα τη συμπερίληψη. Ούτε περιπέτειες, ούτε ήρωες, ούτε δράκοι – μόνο η μικρή Ισμήνη που εντελώς τυχαία έκανε έναν καινούργιο και πολύ καλό φίλο.
της Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος
Η ιστορία μας ξεκινά όπως μια συνηθισμένη ημέρα κάθε μικρού παιδιού που πηγαίνει σχολείο: με το πρωινό ξύπνημα. Η Ισμήνη, η πρωταγωνίστριά μας, ξυπνάει άλλη μια μέρα οπότε και πρέπει να ετοιμαστεί από νωρίς, να πάει στο σχολικό και να κατευθυνθεί στο σχολείο. Η Ισμήνη μας όμως νυστάζει.
Με πολύ κόπο και λίγη γκρίνια, ανεβαίνει χωρίς καθόλου διάθεση στο σχολικό. Ούτε να μιλήσει με τους συμμαθητές της θέλει, ούτε να απολαύσει τη διαδρομή. Της αρκεί μόνο να γείρει στο τζάμι του σχολικού της να χουζουρέψει λίγο ακόμη. Μέχρι που από το τζάμι της βλέπει ένα αγόρι στο απέναντι σχολικό που τη χαιρετάει με ένα γλυκό χαμόγελο και ζωηράδα. Αυτό ήταν! Η διάθεσή της φτιάχνει αμέσως!
Κάπως έτσι αρχίζει μια φιλία μέσα από τα σχολικά. Εκμεταλλεύονται τα φανάρια του δρόμου για να ανταλλάξουν εντυπώσεις μέσα από χειρονομίες και χαμόγελα. Δείχνοντας τις ζωγραφιές τους από το τζάμι και τις ανόρεχτες εκφράσεις τους,δείχνουν τις καθημερινές ανησυχίες τους και συμπάσχουν. Μέχρι που συναντιούνται.
Διαφορετικότητα!
Αναπηρία!
Ειδικό σχολείο!
Μα μόνο για δύο λεπτά-μετά επιστρέφουν στη φιλία τους χωρίς να αφήνουν τη διαφορετικότητα να σταθεί εμπόδιο.
Ομολογώ πως, αν και μου είχε προταθεί ως ανάγνωσμα για τη στήλη «Βιβλιογωνιά», αρχικά δεν ήμουν τόσο σίγουρη ότι το παραμύθι αυτό εμπεριέχει αναπηρία ή νευροδιαφορετικότητα. Είμαστε στην πραγματικότητα, όχι σε ένα μαγικό σύμπαν, και κυρίως – η πρωταγωνίστρια δεν είναι ανάπηρη ή νευροδιαφορετική. Δεν βλέπουμε πουθενά αναπηρία, μόνο μια φιλία εξ’αποστάσεως, και στις τελευταίες μόλις σελίδες μαθαίνουμε ότι ο νέος φίλος της Ισμήνης είναι κωφός. Αυτό θεωρώ ότι θα μάθει σε όλα τα παιδιά -κυρίως τα μη-ανάπηρα- ότι η αναπηρία δεν εμποδίζει τη δημιουργία μιας αληθινής φιλίας. Νομίζω ότι αποτελεί και μια καλή εισαγωγή στο θέμα της αναπηρίας ως κάτι που προκύπτει στη ζωή ενός ανθρώπου και δεν διαλύει τις φιλίες.
Η εικονογράφηση της Μαρίας Τζαμπούρη ταυτίζεται απόλυτα με το στυλ της ιστορίας. Ρεαλιστικό και δοσμένο από παιδική οπτική γωνία, τα πρόσωπα και τα αντικείμενα είναι ζωγραφισμένα με τρόπο εξαιρετικά οικείο για τα παιδιά. Οι περισσότεροι εικονογράφοι παραμυθιών σχεδιάζουν με ένα τρόπο πλήρως ψηφιοποιημένο και “απόλυτο”-στα χρώματα, στα σχήματα, στα πρόσωπα. Αυτή η επιδίωξη της απολυτότητας και της τελειότητας συμβάλλει στην αυτο-αμφισβήτηση των μικρών παιδιών:
-”Όντως ζωγραφίζω ωραία; Αφού οι ζωγραφιές μου δεν μοιάζουν με τίποτα από όσα βλέπω στα βιβλία”
Ίσως αυτός ο τρόπος “παιδικός” εικονογράφησης φαίνεται απλός- ένας καλλιτέχνης όμως καταλαβαίνει πόσο περίπλοκο, τόσο καλλιτεχνικά όσο και ψυχολογικά, είναι η επιστροφή στον “παιδικό” τρόπο καταγραφής και αποτύπωσης του κόσμου. Σε αυτό το βιβλίο θα βρει κάποιος “ίχνη” από ξυλομπογιές και έναν κόσμο όπως θα τον αποτύπωνε στο μπλοκ ζωγραφικής ένα παιδί – κάτι που κάνει την ιστορία ακόμη πιο δική τους.
Το παραμύθι αυτό είναι ένας πολύ όμορφος τρόπος να εισάγετε τα μη-ανάπηρα παιδιά σας στην ιδέα του ότι η αναπηρία είναι κάτι καθημερινό, κάτι που δεν καθορίζει και δεν μας χωρίζει. Οι πραγματικοί φίλοι εξάλλου έρχονται απρόσμενα στη ζωή μας και δεν μπορούμε να προβλέψουμε τα χαρακτηριστικά τους.
Γράφει: η Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος