«Αύριο Είναι Σάββατο»… Όταν ένας Αυτιστικός καλλιτέχνης ανακαλύπτει τον εαυτό του

Το πόσο ξέρουμε τον εαυτό μας πραγματικά είναι ένα ζήτημα. Πολλοί άνθρωποι ανάμεσά μας είναι και νιώθουν διαφορετικοί από τους άλλους αλλά δεν ξέρoυν το γιατί. Κάποιοι δεν το έμαθαν ποτέ.

του Βαγγέλη Καρατζά – Πατέρας παιδιού στο Φάσμα του Αυτισμού

Κάποιοι άλλοι όμως, όπως ο αυτιστικός καλλιτέχνης Sean Hillen με τον οποίο ασχολείται το ντοκιμαντέρ «Αύριο είναι Σάββατο» (Tomorrow is Saturday) έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν τον εαυτό τους από την αρχή έστω και μετά τα 50 τους. Η ταινία επικεντρώνεται στο έργο, στη ζωή, στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο Sean στην καθημερινότητά του αλλά και το πόσο τα άλλαξε όλα η διάγνωση του Συνδρόμου Αsperger όπως το αναφέρει ο ίδιος.

Φωτογραφική μηχανή αντί για όπλο…

Ο Sean Hillen γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Βόρεια Ιρλανδία σε μία εποχή που οι συγκρούσεις με το στρατό και την αστυνομία, οι βομβιστικές επιθέσεις, οι συλλήψεις, οι διαδηλώσεις και οι δολοφονίες ήταν καθημερινότητα. Στο πρόσωπο του όμως θα δείτε ένα πολύ ζεστό και τρυφερό άνθρωπο, γιατί έτσι τον μεγάλωσαν. Φανταστείτε πόσο περίεργο είναι να ζεις σε ένα σπίτι με αγάπη, τρυφερότητα και φροντίδα, να ανοίγεις την πόρτα σου και η γειτονιά σου να είναι μία εμπόλεμη ζώνη. Ο Sean θα μπορούσε να έχει επιλέξει ένα πολύ πιο επικίνδυνο δρόμο, έτυχε όμως να δει τον κόσμο μέσα από από την οπτική της φωτογραφικής μηχανής και αυτό ταίριαξε με τον διαφορετικό τρόπο που σκεφτόταν και αντιλαμβανόταν τα πράγματα.

Η Τέχνη…

Ξεκίνησε λοιπόν ως φωτογράφος των ταραχών τις συγκεκριμένης εποχής. Ζωντανές και αποκαλυπτικές φωτογραφίες, που δεν έχουν σχέση όμως με την ψυχρή δημοσιογραφική καταγραφή που βλέπουμε συνήθως. Μικρός συνήθιζε να αποσυναρμολογεί τα πάντα, γιατί ήθελε να δει πώς λειτουργούν. Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό που το συναντάμε σε αρκετούς αυτιστικούς. Κάτι παρόμοιο έκανε και αργότερα, όταν μετουσίωσε τις φωτογραφίες του σε τέχνη, χρησιμοποιώντας την τεχνική του κολάζ, παίρνοντας εικόνες των ταραχών τις οποίες συνδύασε με καρτ ποστάλ δημιουργώντας καταπληκτικές εικόνες: μία γέφυρα μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας.

Το έργο του έγινε σιγά-σιγά γνωστό, αναγνωρίστηκε από τους καλλιτεχνικούς κύκλους και από το Ιρλανδικό κράτος και ήρθε η στιγμή της καταξίωσης. Και ζήσαμε εμείς καλά και αυτοί καλύτερα; Όχι. ποτέ δεν είναι εύκολα τα πράγματα με τον αυτισμό.

Οι δυσκολίες…

Ευτυχώς οι εποχές αλλάζουν: αρχίζουμε σιγά-σιγά (εκνευριστικά αργά όμως στην Ελλάδα) να αποδεχόμαστε την (νεύρο) διαφορετικότητα και να βλέπουμε και τα θετικά της. Όμως από την άλλη δεν είναι όλα ρόδινα. Στην ταινία βλέπουμε τον καλλιτέχνη να μένει σε ένα μικροσκοπικό σπίτι όπου δεν υπάρχει χώρος να σταθεί γιατί είναι αποθησαυριστής (hoarder), ζει δηλαδή ανάμεσα σε σωρούς πραγμάτων κάθε είδους που συσσωρεύει σε κάθε γωνιά του σπιτιού του και ιδιαίτερα στο στούντιο του, άσχετα αν τα χρειάζεται πρακτικά ή όχι. Από τη μία δεν μπορεί να σταματήσει να συσσωρεύει, από την άλλη αυτό το χάος δεν του επιτρέπει να δημιουργήσει νέα έργα.

Δεν έχει κάποιο άλλο εισόδημα πέρα από το αναπηρικό επίδομα, χρωστάει στις τράπεζες, δεν μπορεί να δουλέψει σε κάποια άλλη δουλειά και έχει μπλέξει σε ένα φαύλο κύκλο… Μάθαμε να λέμε ότι είναι όμορφο να είσαι νευροδιαφορετικός, να είσαι αυτιστικός, πόσο ξεχωριστό είναι να έχεις ΔΕΠΥ ή  δυσλεξία. Ξεχνάμε πόσο δύσκολο είναι να διαχειριστείς τους ψυχαναγκασμούς και τις εμμονές, το άγχος, τους εθισμούς, την κατάθλιψη ή την αδυναμία, το να συγκεντρώσεις την ενέργειά σου και την προσοχή σου στα βαρετά και τετριμμένα, που είναι όμως απαραίτητα για να μπορέσεις να ζήσεις μία παραγωγική ζωή.

Ξεκαθάρισμα…

Όταν βρίσκεσαι λοιπόν σε ένα αδιέξοδο το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να προσπαθήσεις να κάνεις μία επανεκκίνηση, να δοκιμάσεις κάτι διαφορετικό. Αυτό προσπαθεί να κάνει και ο Sean. Με τη βοήθεια των φίλων του προσπαθεί να βάλει τάξη στο χάος, να καθαρίσει το στούντιο του για να μπορέσει να ξαναδουλέψει. Κάθε κουτί που ανοίγει, κάθε φωτογραφία, κάθε σημείωμα που ανακαλύπτει, μέσα από την ματιά του σκηνοθέτη, γίνεται ένα ταξίδι στο παρελθόν, στα παιδικά του χρόνια και στην καλλιτεχνική του καριέρα. Η ταινία έχει ένα πολύ τρυφερό τρόπο να φωτίζει πτυχές της ζωή του με όλες τις διακυμάνσεις της. Από τον πόλεμο στην Ειρήνη, από τη γνωριμία του με νομπελίστα στο να πουλάει τα έργα του σε μία λαϊκή αγορά. Και βλέποντας τον αγώνα που κάνει, το χαμόγελο του, τη συγκίνηση του, το χιούμορ και τη χαρά του ανθρώπου που ανακαλύπτει τον εαυτό του και τον αποδέχεται, δεν μπορείς να μην τον συμπαθήσεις. Ιδιαίτερα εκεί που είδα πόσο του αρέσει να ξαπλώνει στο πάτωμα μου θύμισε κάτι από τον γιο μου, που του αρέσει να βλέπει τα πράγματα αλλιώς…

Αποδοχή και αλλαγή…

Ο Sean ξέρει τις αδυναμίες του και γνωρίζει ότι είναι δύσκολο να ξεφύγει από αυτές. Είναι σημαντικό όμως, ότι προσπαθεί να αλλάξει, να βγει παραέξω και να αναζητήσει συντροφιά. Όσο κι αν δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε, όσο και να ενοχλεί κάποιους, για αρκετούς ανθρώπους που δυσκολεύονται στην κοινωνική αλληλεπίδραση, το διαδίκτυο είναι ίσως ο μοναδικός τρόπος να έρθουν κοντά σε έναν άνθρωπο, πού διαφορετικά δεν θα  γνώριζαν ποτέ. Έτσι λοιπόν γνωρίζει και ο Sean την Έμμα και αυτό αλλάζει τα πάντα.