Μιλώντας για την εξίσωση που οδηγεί στην κοινωνική συνύπαρξη ανθρώπων με αναπηρία και χωρίς αναπηρία…
Ποιά η φιλοσοφία του nevronas.gr
«H αναπηρία όπως και η ζωή η ίδια, είναι μια πρόκληση που όλοι έχουμε την δύναμη να αντιμετωπίσουμε»
Ας ξεκινήσουμε με την έννοια της αναπηρίας, όπου πλέον αναφερόμαστε στη Ανθρώπινη Λειτουργικότητα, έννοια που εμπεριέχει και την διάδραση με το περιβάλλον. Ένα μοντέλο που είναι παγκόσμιο, πολυδιάστατο, δυναμικό και ατομοκεντρικό:
Η υιοθέτηση αυτού του βιοψυχοκοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας, το 2001, από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, με επιστημονικό εργαλείο την “Διεθνή Ταξινόμηση της Λειτουργικότητας, της Υγείας και Αναπηρίας” το ICF (International Classification of Functioning, Disability and Health) για την πολιτικά και επιστημονικά ορθή θεώρηση κάθε κατάστασης υγείας, φέρνει την αλλαγή στον τρόπο που αντιμετωπίζεται η αναπηρία:
Κύριος άξονας δεν είναι, πλέον, η αναπηρία και τα μειονεκτήματα που αυτή έχει ως αποτέλεσμα, αλλά η Λειτουργικότητα, την οποία το ICF καταγράφει, καταρτίζοντας ένα προφίλ σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας και συμμετοχής και το πώς αυτές επηρεάζονται από το ανθρώπινο, τεχνολογικό και κοινωνικό περιβάλλον.
Για παράδειγμα, η χρήση αμαξιδίου μπορεί να βιώνεται ως πλήρης αναπηρία από κάποιο άτομο που δεν μπορεί αυτόνομα να μετακινηθεί μέσα στο σπίτι του, όταν δεν έχουν γίνει δυνατές οι απαραίτητες προσαρμογές στον χώρο και τις οικιακές συσκευές, ενώ, για κάποιο άλλο άτομο, η ίδια κατάσταση υγείας να μην συνεπάγεται οποιονδήποτε περιορισμό στη μετακίνηση αλλά και στη συμμετοχή σε αγαπημένα αθλήματα, όπως το μπάσκετ ή το τρέξιμο, έτσι ώστε σε μεγάλο βαθμό η αναπηρία- η μείωση δηλαδή της Λειτουργικότητας – να μην υφίσταται.
Η Λειτουργικότητα, λοιπόν, δεν παρουσιάζει έλλειμμα, μετά από κατάλληλες αλλαγές στο περιβάλλον, στο σπίτι, στην κοινότητα, στην εργασία. Η αναπηρία δεν υφίσταται υπό αυτές τις προϋποθέσεις ή αλλιώς:
Αυξάνοντας τη Λειτουργικότητα μειώνουμε την Αναπηρία…
Όλες αυτές οι αλλαγές- προσαρμογές που μπορούν να γίνουν στο ανθρώπινο, τεχνολογικό και κοινωνικό περιβάλλον κάποιου ατόμου με αναπηρία, είναι ο ορισμός της Προσβασιμότητας… η ικανή και αναγκαία συνθήκη για την αύξηση της Λειτουργικότητας.
Προσβασιμότητα είναι η αλληλεπίδραση της κοινωνίας με τους ανθρώπους, η πλήρης πληροφόρηση, ένα εξατομικευμένο πολεοδομικό περιβάλλον και η διαμόρφωση αυτού ώστε να «χωράει» ή καλύτερα να συμπεριλαμβάνει όλους τους ανθρώπους.
Η Προσβασιμότητα είναι σε όλα τα επίπεδα κοινωνικής ύπαρξης… εκπαίδευση, υγεία, κοινωνική συμμετοχή, κινητικότητα, μαζικά μέσα μεταφοράς, εργασία, ψυχαγωγία…
Δεν μπορούμε να μιλάμε για Λειτουργικότητα και Προοπτική αν δεν εξελίξουμε και εδραιώσουμε τα εργαλεία Προσβασιμότητας.
Αναρωτιέστε, ποιά μπορεί να είναι αυτά, για ανάλογες αναπηρίες;
Μπορεί να είναι τεχνολογικά βοηθήματα, αρχιτεκτονικές μετατροπές (σε σπίτι, εργασία, δημόσιους χώρους), κοινωνικές προσεγγίσεις, ειδικές μαθησιακές προσεγγίσεις κλπ.
Ας δούμε, μαζί, κάποια παραδείγματα:
- Στη Μετακίνηση οι τυφλοί έχουν την δυνατότητα να χρησιμοποιούν σκύλους οδηγούς. Πόσο διαδεδομένο και γνωστό είναι στην Ελλάδα στο ευρύ κοινό;
- Στα λεωφορεία, όχι σε όλα δυστυχώς, υπάρχουν ράμπες, όμως ελάχιστες είναι οι φορές που θα δεις να χρησιμοποιούνται δυστυχώς και πάλι.
Υπάρχουν επίσης τα:
- GoSafe: Μια εφαρμογή πλοήγησης ατόμων με αμαξίδιο και το Radical Access: Ένα εργαλείο πιστοποίησης της προσβασιμότητας ανοιχτών χώρων και κτιρίων,που έχουν δημιουργηθεί από την AccessLab, μια εταιρεία που έχουμε την χαρά να συνεργαζόμαστε και να σχεδιάζουμε μαζί το project Προσβάσιμες Διαδρομές, το οποίο σταδιακά παρουσιάζουμε και βασίζεται στο νόμο που ορίζει ότι μεχρι το τέλος του 2020 όλα τα κτίρια θα πρέπει να ολοκληρώσουν τις απαραίτητες διαµορφώσεις προσβασιµότητας.
- Στην εκπαίδευση, ακόμα και στην Γ’ βάθμια αναπτύσσονται διαρκώς νέα εργαλεία που βασικό χαρακτηριστικό έχουν την συμπερίληψη.
- Υπάρχουν μέθοδοι εκπαίδευσης-σπουδής, στον χορό και την υποκριτική τέχνη (ηθοποιία) για ανθρώπους με κινητικές, νευρολογικές ή άλλες αναπηρίες.
- Επίσης με την αξιοποίηση του προγράμματος ΦΙΛΟΔΗΜΟΣ κάποιοι, ελάχιστοι, δυστυχώς, δήμοι έφτιαξαν την Προσβασιμότητα των σχολείων και των παιδικών χαρών.
- Για το θέμα της Εργασίας, δυο εργαλεία που θα στεκόμασταν είναι η δυνατότητα ίδρυσης ΚΟΙΝΣΕΠ από ΑμεΑ και μη, και το πρόγραμμα Εργασία για Όλους.
Όλα αυτά τα εργαλεία που κάποια ήδη υπάρχουν και άλλα βρίσκονται σε εξέλιξη, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται συστηματικά και μόνιμα δηλαδή να γίνουν θεσμικά πλαίσια με πρωτόκολλα λειτουργίας, ώστε να δώσουν στα ΑμεΑ Ισότιμη Πρόσβαση σε όλους τους τομείς της ζωής και της καθημερινότητας…
Να τους δώσουν την ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ… στην εκπαίδευση, στην τέχνη, στον αθλητισμό, στην εργασία, στην ψυχαγωγία, στην υγεία, στην κοινωνικότητα.
Η Προοπτική είναι ο δρόμος προς τους στόχους μας. Είναι κίνητρο για πρόοδο…
Ουσιαστικά όμως οι πολιτικές που ακολουθούνται, είναι διαμορφωμένες με τέτοιον τρόπο που δεν παρέχουν τα κατάλληλα εφόδια στα Άτομα με Αναπηρία να αναδείξουν τις πραγματικές τους ικανότητες και την δημιουργικότητά τους, κάνοντας οι ίδιοι πράγματα για τους εαυτούς τους. Αντίθετα, σχεδόν πάντα, τους αναγκάζουν να περιμένουν την βοήθεια κάποιου άλλου. ‘Ετσι όμως, δεν καταφέρνουν να αναπτύξουν την μέγιστη δυνατή αυτονομία τους.
Και εύλογα τίθεται το ερώτημα:
«Πώς βλέπουμε τελικά την αναπηρία;»
Ως οικονομική επιβάρυνση;
Γιατί επιλέγουμε – ως κοινωνίες- να έχουμε στο περιθώριο και να μην «χρησιμοποιούμε» τη δυναμική των ΑμεΑ στην εργασία, σε ειδικά διαμορφωμένα εργασιακά περιβάλλοντα; Δεν θα υπάρξει με αυτόν τον τρόπο παραγωγικό αποτέλεσμα; Δεν θα έχουμε ενσωματώσει μια επιπλέον γραμμή παραγωγής που θα φέρει οφέλη στο κράτος, σε πολλούς τομείς;
Η αναπηρία όμως είναι θέμα ταμπού για την ελληνική πολιτεία, επειδή αναδεικνύει τις ελλείψεις και τα προβλήματά της.
Μήπως βλέπουμε την αναπηρία ως χαμένο σκοπό (lost cause);
Δηλαδή κάτι που εξ’ αρχής είναι καταδικασμένο να αποτύχει;
Δυστυχώς, εξάγεται το συμπέρασμα πως η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει με αναπηρία τους ανάπηρους και δεν τους θέλει πιο λειτουργικούς, πιο αυτόνομους! Με αυτό τον τρόπο τους στιγματίζει περισσότερο, μη σεβόμενη τις πανανθρώπινες αξίες και τις ατομικές ελευθερίες της Προσβασιμότητας σε όλα, για όλους κι από όλους.
Για όλους αυτούς τους λόγους, συμπερασματικά, βάζουμε στο μυαλό μας ότι:
Προσβασιμότητα=Λειτουργικότητα=Προοπτική
Είναι λογικό, πρώτα απ’ όλα, να ψάξουμε την δύναμη που όλοι έχουμε μέσα μας, για να σηκωθούμε και να “αντιμετωπίσουμε” την αναπηρία, με τον ίδιο τρόπο που κάνουμε για τις όποιες άλλες δυσκολίες η ζωή μας παρουσιάζει καθημερινά.
Χρειάζονται στόχοι, τρόποι, εργαλεία, στρατηγική, γνώση, επιμονή, μια “δραστήρια” υπομονή, συνεργασίες και φυσικά διεκδίκηση… για να γίνει η ζωή Προσβάσιμη σε όλους μας.
Οι κοινωνίες των ανθρώπων πρέπει, με κάθε τρόπο, να περικλείουν όλους, γιατί αλλιώς, δεν νοούνται σαν κοινωνίες.
Ας γίνουμε εμείς οι ίδιοι, σαν κοινωνία, πιο δραστήριοι και όχι απλά καταγγελτικοί…
Ας σταθούμε στο πλάι των Ατόμων με Αναπηρία και των οικογενειών τους, διεκδικώντας την υλοποίηση των καλογραμμένων Διεθνών συμβάσεων, που καταγράφουν σκέψεις, ιδέες, λύσεις αναγκαίες και ωφέλιμες για όλους.
Ας προάγουμε τον πολιτισμό μας, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, δείχνοντας έτσι ότι όλοι οι άνθρωποι έχουμε τις ίδιες ανάγκες… Γιατί, ποιός είναι αυτός που δεν χρειάζεται τροφή, στέγη, εκπαίδευση, εργασία, υγεία, ψυχαγωγία… για να ζεί τελικά σαν “πολιτισμένος άνθρωπος”;
Ξέρετε;… Σαν nevronas έχουμε συναντήσει και συνεργαστεί με ανθρώπους με αναπηρία που χαμογελούν με ένα αίσθημα πληρότητας και ικανοποίησης. ΟΧΙ… από στωική ή Ιώβειο υπομονή, αλλά επειδή απλά ευτύχησαν να έχουν αρκετά από τα ήδη υπάρχοντα εργαλεία Προσβασιμότητας στην ζωή τους δηλαδή Πρόσβαση σε αρκετά αγαθά, απ’ αυτά που όλοι δικαιούνται, για να υπάρχουν με αξιοπρέπεια.
Δεν είχαν λόγο να υποτιμήσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους ή να υποτιμηθούν από άλλους.
Οι ιδρυτές του nevronas.gr
Νίκος Παγίδας, Εργοθεραπευτής
Πόπη Μάλεση, Ψυχολόγος