Για δεκαετίες, η έννοια της «προσβασιμότητας» στα αεροδρόμια αφορούσε κυρίως ορατές αναπηρίες: ράμπες, ανελκυστήρες, αναπηρικά αμαξίδια και φυσική πρόσβαση στους χώρους. Όμως ο σύγχρονος διάλογος γύρω από τη συμπερίληψη έχει αλλάξει ριζικά. Σήμερα, ολοένα και περισσότερα αεροδρόμια καλούνται να ανταποκριθούν και στις ανάγκες των «νευροδιαφορετικών» επιβατών – ανθρώπων στο φάσμα, ΔΕΠΥ, δυσλεξία, αγχώδεις διαταραχές ή άλλες μη ορατές δυσκολίες που επηρεάζουν την αισθητηριακή και γνωστική εμπειρία του ταξιδιού.
του Ευάγγελου Θεοχάρη – Global ProcurementDirector, τομέας Διοίκησης Προμηθειών, Διαχείρισης Στρατηγικών Έργων, Επιχειρησιακής Ανάπτυξης και Εφοδιαστικής Αλυσίδας, με σημαντική παρουσία σε πολυεθνικές εταιρείες. Ο ίδιος στο Φάσμα του Αυτισμού-επίπεδο 1 και, λόγω εργασιακής θέσης, πολυταξιδεμένος με πολλές ώρες πτήσης!
Το αεροδρόμιο, από τη φύση του, είναι ένας χώρος έντονης διέγερσης: δυνατές ανακοινώσεις, ουρές ασφαλείας, γρήγοροι ρυθμοί, αλλαγές πυλών, συνωστισμός, έντονος φωτισμός και απρόβλεπτες καθυστερήσεις. Για έναν «νευροτυπικό» ταξιδιώτη μπορεί να είναι απλώς κουραστικό. Για έναν «νευροδιαφορετικό» επιβάτη όμως, μπορεί να μετατραπεί σε εμπειρία ακραίου άγχους, αισθητηριακής υπερφόρτωσης ή ακόμη και meltdown.
Τα τελευταία χρόνια, μεγάλα διεθνή αεροδρόμια στην Ευρώπη, την Ασία και την Αμερική επιχειρούν να παρουσιάσουν ένα πιο ανθρώπινο και συμπεριληπτικό πρόσωπο. Ωστόσο, πίσω από τις καμπάνιες ευαισθητοποίησης και τις σύγχρονες εγκαταστάσεις, παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο ουσιαστική είναι τελικά αυτή η συμπερίληψη;
Η άνοδος της «αόρατης αναπηρίας»
Ένα από τα πιο γνωστά διεθνή προγράμματα είναι το Hidden Disabilities Sunflower Lanyard (επίσημο διεθνές σύμβολο για τις μη ορατές αναπηρίες) που ξεκίνησε στο Gatwick Airport (Αγγλία) το 2016. Οι επιβάτες φορούν ένα πράσινο κορδόνι με ηλιοτρόπια ώστε το προσωπικό να αναγνωρίζει διακριτικά ότι μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο, βοήθεια ή κατανόηση. Εγώ για παράδειγμα το φορώ ανελλιπώς, κυρίως για να «τσεκάρω» κατά πόσο η υποστήριξη και η συμπερίληψη στα αεροδρόμια είναι πραγματικά ουσιαστική.
Να σημειωθεί ότι κάνω πάνω από 20 ταξίδια το χρόνο, συμπεριλαμβανομένων και κάποιων πολύ μακρινών (π.χ. Αμερική, Καναδά, Κορέα, Ιαπωνία, κλπ).
Το σύστημα εξαπλώθηκε γρήγορα σε δεκάδες μεγάλα αεροδρόμια, μεταξύ των οποίων το Heathrow στο Λονδίνο, το Hong Kong International Airport, το Seattle–Tacoma International Airport και το Sydney Airport.
Παράλληλα, άρχισαν να δημιουργούνται sensory rooms (αισθητηριακά δωμάτια), quiet areas (ήσυχοι χώροι), priority assistance systems (συστήματα προτεραιότητας εξυπηρέτησης), visual guides (οπτικά βοηθήματα) και προγράμματα εκπαίδευσης προσωπικού. Ωστόσο, η ύπαρξη τέτοιων υποδομών δεν σημαίνει απαραίτητα και πραγματική συμπερίληψη.
Όταν η συμπερίληψη λειτουργεί σωστά
Το Singapore Changi Airport θεωρείται από πολλούς ειδικούς το πιο «ήρεμο» μεγάλο αεροδρόμιο στον κόσμο για «νευροδιαφορετικούς» ταξιδιώτες. Ο σχεδιασμός του περιορίζει το αισθητηριακό φορτίο μέσω πιο ήπιου ηχητικού περιβάλλοντος, μεγάλων ανοιχτών χώρων, σαφούς σήμανσης και χώρων χαλάρωσης.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Pittsburgh International Airport θεωρείται πρωτοπόρο στις autism-friendly πρακτικές. Το αεροδρόμιο διαθέτει sensory rooms χαμηλής διέγερσης, εξειδικευμένο προσωπικό και practice flights, όπου οικογένειες περνούν δοκιμαστικά όλη τη διαδικασία ταξιδιού χωρίς πραγματική πτήση.
Το Seattle–Tacoma International Airport έχει επενδύσει σε sensory-friendly χώρους και εκπαίδευση προσωπικού, ενώ συγκαταλέγεται στα πρώτα αμερικανικά αεροδρόμια που υιοθέτησαν εκτεταμένα το sunflower πρόγραμμα.
Το Hong Kong International Airport αποτελεί επίσης θετικό παράδειγμα στην Ασία. Έχει ενσωματώσει hidden disability assistance, priority support και σχετική εκπαίδευση προσωπικού σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα αεροπορικά hubs του κόσμου.
Η άλλη πλευρά: Όταν η «συμπερίληψη» γίνεται βιτρίνα!
Παρά την πρόοδο, πολλές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι αρκετά αεροδρόμια εφαρμόζουν περισσότερο επικοινωνιακές κινήσεις παρά βαθιές δομικές αλλαγές.
Το Heathrow αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντίφασης. Από τη μία πλευρά, παρουσιάζεται ως πρωτοπόρο στις «αόρατες αναπηρίες», με πρόγραμμα sunflower, sensory packs και ειδικές υπηρεσίες υποστήριξης. Από την άλλη, έχει δεχθεί σοβαρή κριτική για καθυστερήσεις, χαμένες ανταποκρίσεις και ανεπαρκή βοήθεια σε επιβάτες που έχουν ανάγκη υποστήριξης.
Το Gatwick Airport, παρότι πρωτοπόρο στο πρόγραμμα sunflower, έχει δεχθεί καταγγελίες για αγενή συμπεριφορά προσωπικού και ανεπαρκή κατανόηση «αόρατων αναπηριών».
Το John F. Kennedy International Airport της Νέας Υόρκης θεωρείται από πολλούς «νευροδιαφορετικούς» ταξιδιώτες ένα από τα πιο αγχωτικά αεροδρόμια παγκοσμίως, λόγω θορύβου, συνωστισμού και συνεχών αλλαγών πυλών.
Το Los Angeles International Airport έχει εισαγάγει quiet rooms και disability programs, αλλά πολλοί επιβάτες αναφέρουν ότι η εμπειρία διαφέρει σημαντικά από terminal σε terminal.
Στην Ασία, το Indira Gandhi International Airport στο Δελχί – όπως και τα περισσότερα αεροδρόμια στην Ινδία – επικρίνεται για υψηλό αισθητηριακό φορτίο και ανεπαρκή εκπαίδευση προσωπικού σε hidden disabilities.
Αντίστοιχα, το Suvarnabhumi Airport στη Μπανγκόκ έχει δεχθεί παράπονα για σύγχυση στις διαδικασίες και δυσκολία εύρεσης βοήθειας σε ώρες αιχμής.
Το πραγματικό ζητούμενο
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η πραγματική συμπερίληψη δεν περιορίζεται σε ένα sunflower lanyard ή σε ένα quiet room. Ένα πραγματικά «neuroinclusive» αεροδρόμιο θα έπρεπε να προσφέρει quieter security lanes, σταθερές διαδικασίες, σαφή visual guidance, χαμηλότερη αισθητηριακή διέγερση και καθολική εκπαίδευση προσωπικού.
Κυρίως όμως, θα έπρεπε να αντιμετωπίζει τη «νευροδιαφορετικότητα» όχι ως «ειδική εξαίρεση», αλλά ως φυσικό κομμάτι της ανθρώπινης ποικιλομορφίας.
Το μέλλον των αεροδρομίων
Η αλήθεια είναι ότι τα μεγάλα διεθνή αεροδρόμια έχουν προχωρήσει περισσότερο τα τελευταία δέκα χρόνια απ’ ό,τι σε ολόκληρες προηγούμενες δεκαετίες. Η «νευροδιαφορετικότητα» έχει πλέον εισέλθει επίσημα στη συζήτηση για τον σχεδιασμό της ταξιδιωτικής εμπειρίας.
Παράλληλα όμως, η εικόνα παραμένει άνιση. Υπάρχουν αεροδρόμια που επενδύουν ουσιαστικά σε ανθρώπινες λύσεις και άλλα που περιορίζονται σε συμβολικές κινήσεις προβολής.
Η πρόκληση για το μέλλον δεν είναι απλώς να δημιουργηθούν περισσότερα sensory rooms. Είναι να επανασχεδιαστεί η ίδια η φιλοσοφία του ταξιδιού, ώστε τα αεροδρόμια να γίνουν χώροι λιγότερο εχθρικοί και περισσότερο ανθρώπινοι για όλους.
Γράφει: ο Ευάγγελος Θεοχάρης – Global ProcurementDirector, τομέας Διοίκησης Προμηθειών, Διαχείρισης Στρατηγικών Έργων, Επιχειρησιακής Ανάπτυξης και Εφοδιαστικής Αλυσίδας, με σημαντική παρουσία σε πολυεθνικές εταιρείες. Ο ίδιος στο Φάσμα του Αυτισμού-επίπεδο 1
Επιμέλεια: Πόπη Μάλεση – B.A, M.A Psychology