Είναι εύκολο για έναν άντρα να υποτιμά ακόμα και να λοιδορεί τους αγώνες της σύγχρονης γυναίκας κατά της πατριαρχικής δομής της οικογένειας. Γιατί άλλωστε να θες να αλλάξει κάτι που σε βολεύει, κάτι που έχεις την δυνατότητα να το χρησιμοποιείς προς όφελός σου;
του Βαγγέλη Καρατζά – Πατέρας παιδιού στο Φάσμα του Αυτισμού
Το ρωσικό δράμα της Κίρα Κοβαλένκο «Ξεσφίγγοντας τις Γροθιές» (Unclenching the Fists) του 2021 αφηγείται την ιστορία μιας νέας γυναίκας, φυλακισμένης μέσα στην ίδια της την οικογένεια, όπου η λέξη πατριαρχία δεν είναι ένα κενό σύνθημα αλλά μία σκληρή πραγματικότητα.
Στην ταινία παρακολουθούμε την ιστορία της Άντα, μιας νεαρής γυναίκας που ζει στο ρωσικό Καύκασο και συγκεκριμένα στη βόρεια Οσετία σε μία μικρή πόλη, εγκλωβισμένη από τον καταπιεστικό πατέρα της αλλά και το μικρότερο αδερφό της.
Τσιμέντο και χώμα…
Το σκηνικό είναι μια μικρή πόλη με ορυχεία, όπου όλα είναι παλιά και καταρρέουν και βλέπεις παντού τσιμέντο και χώμα. Τα αγόρια πρέπει να βρουν δουλειά κοντά στους γονείς τους και τα κορίτσια «πρέπει» να τους υπηρετούν μέχρι να εκπληρώσουν το «σκοπό» τους, που είναι βέβαια να παντρευτούν.
Στην πόλη διασκέδαση ειναι να κάνεις drift με σοβιετικού τύπου αυτοκίνητα, να ρίχνεις πυροτεχνήματα στον τοίχο της απέναντι πολυκατοικίας και να καταναλώνεις όσο περισσότερο αλκοόλ γίνεται. Αυτό είναι το μέρος που ζει εγκλωβισμένη η Άντα.
Έχουμε την ψευδαίσθηση ότι η χειραφέτηση των γυναικών, η ανεμπόδιστη πρόσβαση τους στην εργασία και στη μόρφωση είναι κάτι δεδομένο στο σύγχρονο κόσμο και αφορά το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας. Στατιστικά δεν ισχύει αυτό αν σκεφτούμε ότι αυτό που λέμε δυτικός κόσμος είναι ένα πολύ μικρό κομμάτι του συνολικού πληθυσμού και δισεκατομμύρια γυναίκες ζουν είτε στο λεγόμενο τρίτο ή αναπτυσσόμενο κόσμο είτε σε κουλτούρες που είναι κοντά μας γεωγραφικά, αλλά μακριά από το σύγχρονο τρόπο σκέψης. (πχ ανατολική Ευρώπη, Βαλκάνια, Μέση Ανατολή).
Η φυλακή της Άντα…
Η Άντα έχει σημαδευτεί τόσο σωματικά όσο και ψυχικά από τα γεγονότα που συντάραξαν την περιοχή τα προηγούμενα χρόνια (μην ξεχνάμε ότι της πόλεμο στην Τσετσενία,και το κύμα τρομοκρατίας που τον συνόδευσε, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την σφαγής στο σχολείο στο Μπεσλάν).
Δουλεύει σε ένα κατάστημα που είναι και το καταφύγιο της αλλά δεν έχει κανένα έλεγχο πάνω στη ζωή και στον εαυτό της Ο πατέρας της είναι αυτός που θα αποφασίσει σε ποιον θα μιλήσει, και τι θα φορέσει, την ζηλεύει παθολογικά και την χρησιμοποιεί σαν υπηρέτρια του. Τόσο αυτός όσο και ο μικρός της αδελφός, είναι αρρωστημένα προσκολλημένοι πάνω της με έναν τρόπο που φαίνεται ανοίκειος και δεν της αφήνει χώρο για προσωπική ζωή και ιδιωτικότητα.
Η μόνη ελπίδα φαντάζει ο μεγαλύτερος ο αδερφός της Καρίμ, που ζει μακριά σε άλλη πόλη και βέβαια ο γάμος. Φυλακισμένη στο σπίτι της αφού δεν έχει καν κλειδιά, χωρίς να μπορεί να αποφασίσει ακόμα και για τα θέματα υγείας που την απασχολούν, βρίσκεται υπό την απόλυτη εξουσία των ανδρών του σπιτιού.
Δυσφορία…
Υπάρχουν στιγμές που η ταινία είναι αποπνικτική, από την πίεση που δέχεται η Άντα από όλους τους άντρες στη ζωής της ακόμα και το νεαρό με τον οποίο έχει ένα είδος σχέσης.
Όλοι της φέρονται σαν αντικείμενο, απαιτούν την προσοχή της, την εκβιάζουν, ακόμα και αυτοί που φαίνονται ότι έχουν καλή πρόθεση όπως ο Καρίμ. Η σκηνή που χορεύει με τα αδέλφια της, φέρνει στο θεατή δυσφορία, αφού είναι δύσκολο να τη δεις χωρίς να νιώσεις άβολα.
Ακόμα και τα πιο απλά πράγματα πρέπει να γίνονται κρυφά, ακόμα και ένα άρωμα θεωρείται απαγορευμένο.Αλλά και η μοναδική ερωτική σκηνή της ταινίας δείχνει μια επαφή άχαρη και διεκπεραιωτική.
Ένα γεγονός όμως θα λειτουργήσει καταλυτικά θα δώσει την ευκαιρία στην Άντα να επιλέξει αν θέλει να είναι ελεύθερη.
Δεν μπορούμε να μιλάμε για πραγματική πρόοδο ακόμα και στην Ελληνική κοινωνία, αν δεν έχει εξασφαλιστεί η δυνατότητα σε κάθε γυναίκα να έχει πρόσβαση στην εκπαίδευση και στην εργασία, την ελευθερία να ντύνεται, να ερωτεύεται και να ζει με τον τρόπο που θέλει, χωρίς να φοβάται συνεχώς την έμφυλη βία ή την κρίση των άλλων και βέβαια δεν γίνεται να είσαι ελεύθερη αν δεν έχεις απόλυτο έλεγχο του σώματος και της υγείας σου…
Αν αυτή η πόλη στον Καύκασο σας φαίνεται μακριά, η γλώσσα ξένη και τα έθιμα περίεργα, από προσωπική εμπειρία μπορώ να σας πω ότι ίσως δεν διαφέρει και τόσο πολύ από μία μικρή επαρχιακή πόλη στην Ελλάδα.
