Το Toerisme voor Autisme (Τουρισμός για τον Αυτισμό) αποτελεί μια καινοτόμο πρωτοβουλία που αναπτύχθηκε στο Βέλγιο με στόχο να καταστήσει τον τουριστικό και πολιτιστικό τομέα περισσότερο προσβάσιμο και φιλικό προς τα αυτιστικά άτομα.
Μέσα από εξειδικευμένα εργαλεία και εκπαιδεύσεις, το πρόγραμμα βοηθά μουσεία και άλλους πολιτιστικούς φορείς να δημιουργήσουν ένα οργανωμένο, προβλέψιμο και αισθητηριακά ασφαλές περιβάλλον για όλους τους επισκέπτες. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα αξιόλογη πρακτική, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο και για την Ελλάδα, καθώς η εφαρμογή της θα ενίσχυε σημαντικά την προσβασιμότητα και τη συμπερίληψη στα ελληνικά μουσεία, προσφέροντας μια ποιοτικότερη εμπειρία τόσο στα άτομα με αυτισμό όσο και σε πολλές άλλες ομάδες επισκεπτών.
Toerisme voor Autisme: Προς ένα αισθητηριακά φιλικό και χωρίς άγχος μουσείο
Τα μουσεία αποτελούν χώρους ανακάλυψης, μάθησης, χαλάρωσης και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Ωστόσο, για τα αυτιστικά άτομα, μια επίσκεψη σε μουσείο μπορεί να συνοδεύεται από άγχος, αισθητηριακή υπερφόρτωση και δυσκολίες προσαρμογής σε ένα άγνωστο περιβάλλον.
Ο αυτισμός ή Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι μια νευροαναπτυξιακή κατάσταση που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες και, κατά συνέπεια, τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται και αλληλεπιδρά με τον κόσμο γύρω του. Υπολογίζεται ότι αφορά περίπου το 1% του πληθυσμού, ενώ τα τελευταία χρόνια οι διαγνώσεις έχουν αυξηθεί, κυρίως λόγω της διεύρυνσης των διαγνωστικών κριτηρίων. Στο Βέλγιο εκτιμάται ότι περίπου 117.000 άτομα βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού, ενώ πραγματοποιούνται περίπου 1.200 νέες διαγνώσεις κάθε χρόνο.
Με στόχο τη βελτίωση της εμπειρίας αυτών των επισκεπτών, το πρόγραμμα Toerisme voor Autisme αναπτύσσει πρακτικές που καθιστούν τα μουσεία περισσότερο προσβάσιμα, οργανωμένα, κατανοητά και αισθητηριακά φιλικά.
Ένα εργαλείο προσβασιμότητας για τα μουσεία
Κύριος στόχος του προγράμματος είναι η υποστήριξη μουσείων και άλλων τουριστικών οργανισμών στην προσαρμογή των υπηρεσιών τους στις ανάγκες των αυτιστικών ατόμων. Η μεγαλύτερη πηγή άγχους για πολλούς αυτιστικούς επισκέπτες είναι το απρόβλεπτο. Για τον λόγο αυτό, η δυνατότητα προετοιμασίας της επίσκεψης εκ των προτέρων αποτελεί βασικό παράγοντα για μια θετική εμπειρία.
Η ομάδα του Toerisme voor Autisme πραγματοποιεί αξιολόγηση της εμπειρίας του επισκέπτη μέσα από την οπτική αυτιστικών ατόμων. Με βάση τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας αναπτύσσονται εργαλεία που ενισχύουν τη δομή, την προβλεψιμότητα και τη διαχείριση των αισθητηριακών ερεθισμάτων.
Τα τρία βασικά εργαλεία που προτείνονται στα μουσεία είναι:
1. Οπτικός οδηγός της επίσκεψης
Ο οπτικός οδηγός ή οπτικός χάρτης πορείας παρουσιάζει αναλυτικά κάθε στάδιο της επίσκεψης μέσα από φωτογραφίες, εικονοσύμβολα και σύντομα επεξηγηματικά κείμενα. Με τον τρόπο αυτό, ο επισκέπτης γνωρίζει εκ των προτέρων τι θα συναντήσει, γεγονός που μειώνει σημαντικά το άγχος και την αβεβαιότητα.
2. Επεξήγηση των κανόνων συμπεριφοράς
Το δεύτερο εργαλείο είναι ένα σαφές ενημερωτικό φύλλο που παρουσιάζει τους άγραφους κανόνες συμπεριφοράς που ισχύουν στους χώρους του μουσείου. Παραδείγματα τέτοιων οδηγιών είναι:
«Στο μουσείο περπατώ, δεν τρέχω.»
«Δεν αγγίζω τα εκθέματα.»
«Αν χρειαστώ βοήθεια, μπορώ να απευθυνθώ στο προσωπικό του μουσείου που φορά συγκεκριμένη στολή ή διακριτικό.»
Η σαφής παρουσίαση των κανόνων συμβάλλει στη μείωση της αβεβαιότητας και ενισχύει την αίσθηση ασφάλειας.
3. Αισθητηριακός χάρτης (Sensory Map)
Ο αισθητηριακός χάρτης παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα χαρακτηριστικά κάθε χώρου του μουσείου. Συγκεκριμένα, ενημερώνει τους επισκέπτες για:
χώρους με αυξημένη επισκεψιμότητα,
έντονο ή χαμηλό φωτισμό,
κινούμενο φωτισμό,
παρουσία μουσικής ή άλλων ήχων,
στενούς ή μεγάλους χώρους,
σημεία ξεκούρασης,
προσβάσιμες τουαλέτες,
περιοχές που ενδέχεται να προκαλέσουν αισθητηριακή υπερφόρτωση.
Οι πληροφορίες αυτές επιτρέπουν στους επισκέπτες να οργανώσουν καλύτερα τη διαδρομή τους και να προετοιμαστούν κατάλληλα πριν από την επίσκεψη.
Περαιτέρω δράσεις
Πέρα από τα παραπάνω εργαλεία, το πρόγραμμα προσφέρει διαδικτυακά σεμινάρια, εκπαιδεύσεις και εργαστήρια για επαγγελματίες μουσείων, όπως ξεναγούς και προσωπικό υποδοχής. Στόχος είναι η ανάπτυξη δεξιοτήτων που θα επιτρέψουν στο προσωπικό να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις ανάγκες των αυτιστικών ατόμων .
Επιπλέον, προτείνεται η δημιουργία ενός «αισθητηριακού κιτ» στη ρεσεψιόν του μουσείου, το οποίο μπορεί να περιλαμβάνει ακουστικά απομόνωσης θορύβου, γυαλιά ηλίου, παιχνίδια αισθητηριακής απασχόλησης (fidget toys) και βοηθητικά μέσα επικοινωνίας.
Μια ακόμη σημαντική πρακτική είναι η καθιέρωση συγκεκριμένων «ωρών χαμηλής αισθητηριακής διέγερσης», κατά τις οποίες μειώνονται ο φωτισμός, οι ήχοι και η γενικότερη ένταση του περιβάλλοντος, ώστε η επίσκεψη να είναι πιο άνετη για άτομα που είναι ευαίσθητα στα αισθητηριακά ερεθίσματα.
Καθολικός Σχεδιασμός και συμπερίληψη
Οι πρακτικές που εφαρμόζει το Toerisme voor Autisme δεν ωφελούν αποκλειστικά τα άτομα με αυτισμό. Είναι εξίσου χρήσιμες για οικογένειες με μικρά παιδιά, επισκέπτες που βρίσκονται για πρώτη φορά σε έναν χώρο, άτομα με ΔΕΠ-Υ (ADHD), άτομα με αυξημένη αισθητηριακή ευαισθησία, καθώς και για πολλούς άλλους επισκέπτες.
Η φιλοσοφία αυτή βασίζεται στις αρχές του Καθολικού Σχεδιασμού (Universal Design), σύμφωνα με τις οποίες οι χώροι και οι υπηρεσίες σχεδιάζονται εξαρχής ώστε να είναι προσβάσιμοι και λειτουργικοί για όλους, χωρίς αποκλεισμούς. Το παράδειγμα του βελγικού προγράμματος αποδεικνύει ότι μια περισσότερο συμπεριληπτική και αισθητηριακά φιλική προσέγγιση μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την εμπειρία όλων των επισκεπτών και θα μπορούσε να αποτελέσει μια ιδιαίτερα σημαντική και εφαρμόσιμη πρακτική και για τα ελληνικά μουσεία.
Περισσότερα νέα Συλλόγων – Φορέων – ΜΚΟ
Πηγή: openmuseum.brussels