Πρόσφατα ανακοινώθηκε η έναρξη του προγράμματος «Κάλυψη» για τη στέγαση ευάλωτων νέων 25-39 ετών σε ιδιωτικές κατοικίες με καταβολή του ενοικίου από το Δημόσιο. Στους προαναφερθέντες ευάλωτους νέους συμπεριλαμβάνονται και άτομα με αναπηρία, μετά από τις παρεμβάσεις σωματείων και συλλόγων αναπήρων όπως η ΕΣΑμεΑ.
της Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος
Σύμφωνα με την υπουργική απόφαση, στόχος είναι η στέγαση έως και 3.000 νέων για 3 χρόνια σε κάποιο ακίνητο του Δήμου τους που θα πληρώνεται από το Δημόσιο στους ιδιοκτήτες των κατοικιών. Οι δικαιούχοι θα έχουν δικαίωμα επιλογής από τις διαθέσιμες κατοικίες. Το πρόγραμμα διαθέτει συνολικά 500 ευρώ ανα δικαιούχο για επισκευές φθορών που έχουν εντοπιστεί στην κατοικία, καθ’ όλη τη διάρκεια της μίσθωσης της κατοικίας τους.
Ακόμη, δίνονται συνολικά 1000 ευρώ ανά ωφελούμενο για τα έξοδα μετακόμισης. Τα χαρακτηριστικά που θα τους μοριοδοτούν στο πρόγραμμα είναι το οικογενειακό εισόδημα, η πολυτεκνία, η κατοικία σε δομές και, μεταξύ άλλων, η αναπηρία άνω του 67%.
Η ανάγκη για στέγαση των ΑμεΑ
Η ανεξάρτητη διαβίωση για τα ΑμεΑ -με τη συνδρομή του κράτους- αντιμετωπίζεται ως αναφαίρετο κοινωνικό δικαίωμα
Πηγή εικόνας: https://www.freepik.com/free-photo/young-adult-having-coffee-with-disabled-friend_27374257.htm#page=2&query=disability%20home&position=40&from_view=keyword&track=ais
Η ανάγκη αυτή ίσως σε πρώτο επίπεδο να μην φαντάζει τόσο μεγάλη-εξάλλου τα άτομα με αναπηρίες έχουν καταντήσει οριακά αόρατα, τόσο που ίσως μας διαφεύγει το γεγονός ότι η αναπηρία οδηγεί δυστυχώς και στη φτώχεια. Η σχέση μεταξύ των δύο είναι άρρηκτη, αφού η φτώχεια συχνά γεννά την αναπηρία (επικίνδυνες συνθήκες εργασίας οδηγούν σε σοβαρά ατυχήματα, μειωμένη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη οδηγεί σε μη έγκαιρη θεραπεία προβλημάτων υγείας) ή/και γεννάται από την αναπηρία.
«Το 2021, το 29,7% του Ευρωπαϊκού πληθυσμού με κάποια αναπηρία κινδύνευε από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό, συγκριτικά με το 18,8% των ανθρώπων χωρίς κάποιου είδους περιορισμό.», σύμφωνα με τη Eurostat.
Τα ανάπηρα άτομα όμως δεν αναζητούν στέγη μόνο για λόγους έλλειψης κατοικίας. Όπως όλοι οι νέοι, έτσι και οι ανάπηροι νέοι ζουν την πιο παραγωγική περίοδο της ζωής τους στα 25-39. Είναι η πλέον δημοφιλής ηλικία για να ξεκινήσει κάποιος μια οικογένεια, μια νέα επαγγελματική πορεία, και εν γένει, να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή του. Δεν πρόκειται λοιπόν για μια “ειδική ανάγκη”, αλλά για μια γενική ανάγκη της νεολαίας να ζήσει μόνη της και όσο πιο ανεξάρτητη μπορεί.
Η ανάγκη αυτή έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται και στη χώρα μας, από το κάλεσμα για αποϊδρυματοποίηση των ΑμεΑ αλλά ακόμη και το ίδιο το πρόγραμμα «Στεγάζω» που συμπεριλαμβάνει τα ΑμεΑ αποτελεί αναγνώριση της σημασίας της ανεξάρτητης στέγασης των αναπήρων.
Όμως αρκεί η παροχή στέγης; Η προσβασιμότητα μιας κατοικίας αποτελεί βασικό κριτήριο της αξιοπρεπούς διαβίωσης ενός ΑμεΑ. Και αναγνωρίζοντας την έλλειψη προσβασιμότητας για ΑμεΑ στις περισσότερες ελληνικές κατοικίες, η έλλειψη έστω ενός ειδικού ποσού εντός του προγράμματος για την προσβασιμοποίησή τους, προκαλεί μεγάλη έκπληξη.
Η προσβασιμοποίηση ενός χώρου δεν αποτελεί όμως μόνο οικονομικό ζήτημα. Χρειάζεται και η εξασφάλιση δομικής προσβασιμότητας, η ανεύρεση των σωστών υλικών, η τοποθέτησή τους, η εκπαίδευση του ανάπηρου ατόμου πάνω σε αυτά, και η αποκατάσταση του εκάστοτε ΑμεΑ που θα οδηγήσει στην όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητη διαβίωσή του.
Περισσότερα πάνω σε αυτά θα μας πει ο Σπύρος Νιφόρος, Εργοθεραπευτής.
Πλαισιώνοντας την κουβέντα γύρω από την προσβασιμοποίηση ενός σπιτιού για άτομα με κινητική αναπηρία (π.χ. ημιπληγία, χρήση ρολάτορα, αμαξιδίου, ηλεκτροκίνητου αμαξιδίου κλπ.) καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι όντως, η προσφορά κατοικίας σε ένα ΑμεΑ δεν είναι αρκετή. Η προσβασιμότητα της κατοικίας παίζει σημαντικό ρόλο στο κατά πόσο θα καταφέρει να διαβιώσει αξιοπρεπώς και όσο περισσότερο αυτόνομα είναι δυνατό.
«Αν θέλουμε να δημιουργήσουμε έναν προσβάσιμο χώρο, πρέπει να ξεκινήσουμε από την ευρύτερη περιοχή που θα μείνει αυτό το άτομο. Να έχει π.χ. πεζοδρόμια που να επιτρέπουν την εύκολη και γρήγορη μετακίνηση, να μην υπάρχει συνωστισμός κλπ. Η φιλοσοφία και η δομή της περιοχής πρέπει να είναι άνετη». Οι παλιές πολυκατοικίες με τη σειρά τους ενδέχεται να έχουν άλλα προβλήματα προσβασιμότητας για άτομα με κινητική αναπηρία. Συχνά συνοδεύονται από σκαλιά πριν την είσοδο του κτιρίου, σκαλιά εντός της, και έλλειψη χώρου για τη δημιουργία ανελκυστήρα. Όλα αυτά είναι πιθανά θέματα προσβασιμότητας που προκύπτουν προτού καν διαβούμε το κατώφλι του σπιτιού.
Μέσα στο σπίτι τώρα, πρέπει να υπάρχει «άνετο χολ, μπάνιο ευρύχωρο με μεγάλη ντουζιέρα για να μπορεί να γίνει η μετακίνηση από το αμαξίδιο στην ειδική καρέκλα, χαμηλός νιπτήρας με μακρόστενες λαβές για να ανοίξει το νερό κάποιος από καθιστή θέση, λαβές στήριξης δίπλα από τη λεκάνη», και άλλα.
Display προσβάσιμων Ειδών Υγιεινής και Επίπλων Μπάνιου στα Praktiker
Βρείτε περισσότερα προϊοντα https://www.praktiker.gr/spiti-anoixto
Όσον αφορά την κουζίνα, τα ντουλάπια και οι πάγκοι πρέπει να διαμορφωθούν στο κατάλληλο ύψος, να υπάρχουν ανοίγματα κάτω από τον πάγκο για να μπορεί να μπει κάποιο αμαξίδιο, ενώ υπάρχουν και μικροσυσκευές που βοηθούν στην προετοιμασία του φαγητού.
Οπότε η προσβασιμοποίηση μιας συμβατικής κατοικίας, ακόμη και αν τύχει οι χώροι να επιτρέπουν εύρος κινήσεων είναι ιδιαίτερα κοστοβόρα.
«Μιλάμε για ένα σύνθετο κόστος»
«Θα έπρεπε να υπάρχει μια ειδική παρέμβαση για τα ΑμεΑ, για την αξιολόγηση των χώρων ή/και να μιμηθούν το σύστημα της Αγγλίας.»
Αυτή ήταν η χώρα στην οποία ο κύριος Νιφόρος είδε την μετακόμιση ατόμων που πέρασαν από το στάδιο της αποκατάστασης μετά τη νοσηλεία, στο σπίτι τους.
Εκεί, ήδη πριν από 22 χρόνια, «Το σύστημα υγείας εξασφάλιζε ότι μια ομάδα ειδικών (Εργοθεραπευτής, Φυσικοθεραπευτής και Κοινωνικός Λειτουργός), επισκέπτονται το σπίτι μετά το εξιτήριο του θεραπευόμενου, για να επισκεφθούν και να αξιολογήσουν τα νέα εργαλεία που χρειάζεται να έχουν στο σπίτι τους. Ειδικοί των κοινωνικών υπηρεσιών έρχονται μαζί με τις τεχνικές υπηρεσίες του δήμου για να δουν τις αλλαγές. Το ίδιο το ΑμεΑ δεν είχε υποχρέωση να βρει και να αγοράσει τα υλικά.»
Στην Ελλάδα, δεν υπάρχει κάποια τέτοια πρόβλεψη, ενώ όπως αναφέρθηκε, δεν έχει διατεθεί κάποιο ειδικό κονδύλι για την προσβασιμοποίηση των κατοικιών στα πλαίσια του προγράμματος.
Σύμφωνα με τον κύριο Νιφόρο, παρόμοια με την Αγγλία, και στην Ελλάδα θα έπρεπε «το κράτος να προετοιμάσει τον χώρο ξέροντας ότι ένα ΑμεΑ χρήστης/τρια αναπηρικού αμαξίδιου για παράδειγμα, θα μπει στο σπίτι».
Εξάλλου, ακόμη και όταν ένα ΑμεΑ μένει ήδη εκτός δομής αποκατάστασης, πρέπει, ανά διαστήματα, να γίνεται μια αξιολόγηση του χώρου των ΑμεΑ αλλά και των ίδιων των ΑμεΑ, προκειμένου, αν κριθεί απαραίτητο να γίνει κάποια αλλαγή ή επανεκπαίδευση.
«Εφόσον η ανεξαρτησία ενός ΑμεΑ είναι αρκετά υψηλή, η ομάδα αποκατάστασης αποσύρεται, με follow-up οπότε χρειάζεται».
Το κόστος από άποψη ενέργειας των ΑμεΑ στην Ελλάδα, δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και ενεργειακό, αφού το βάρος της προσβασιμοποίησης ή της σύνθεσης μιας επιστημονικής και τεχνικής ομάδας για την προσβασιμοποίηση μιας νέας κατοικίας πέφτει στα ίδια τα ΑμεΑ.
Η κυρία Φρόσω Δεσποτοπούλου, Ψυχολόγος, αναφέρθηκε επίσης στο ψυχολογικό κόστος μίας μετακόμισης ενός ΑμεΑ, τόσο όταν μιλάμε για μια οικογενειακή μετακόμιση όσο και εξατομικευμένα.
Όταν μετακομίζει ολόκληρη η οικογένεια, σημειώνει η κυρία Φρόσω Δεσποτοπούλου, σίγουρα είναι μικρότερες οι δυσκολίες. Όταν φύγει ένα μέλος της οικογένειας, για παράδειγμα το τέκνο, υπάρχουν μεγαλύτερες αντιστάσεις και μεγαλύτεροι φόβοι και για το ίδιο το άτομο και για την οικογένεια.
«Υπάρχει μια έμφυτη αλλαγή στον άνθρωπο να αντιστέκεται στην αλλαγή»
Για αυτό χρειάζεται μια ψυχοθεραπευτική παρέμβαση και για το ΑμεΑ, και για την οικογένειά του πριν την μετακόμιση, προκειμένου να γίνουν κατανοητές οι συνθήκες και τα μέτρα που θα παρθούν κατά τη διάρκεια αυτής της νέας διαδικασίας.
«Η ελληνική οικογένεια δεν αφήνει τόσο εύκολα τα νεαρά μέλη της να αυτονομηθούν, πόσο μάλλον όταν είναι νεαρά ΑμεΑ»
Ακόμη και η προσφορά μιας πλήρως προσβάσιμης κατοικίας όμως, αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα σε μια όσο το δυνατόν περισσότερο αυτόνομη, ποιοτική ζωή για τα ΑμεΑ, με τη διασκέδαση, την εκπαίδευση, την εργασιακή αποκατάσταση και την κοινωνική ισοτιμία να συντελούν στην εικόνα μιας πλήρους ζωής για κάθε ανάπηρο άτομο στη χώρα μας.
Γράφει: η Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος
Επιμέλεια: Πόπη Μάλεση – B.A, M.A Psychology
Πηγές:
https://www.flaticon.com/free-icon/disabled_1196303
https://nevronas.gr/xekina-i-kalypsi-gia-ti-stegasi-kai-ton-neon-me-anapiria/
https://nevronas.gr/neoi-me-anapiria-stin-ellada-sto-perithorio-ftochoi-kai-monoi/