Game of Thrones και αναπηρία: Συμπερίληψη στη φαντασία

Φαντάζομαι ότι όταν σκέφτεστε αναπηρία στην τηλεόραση δεν πάει το μυαλό σας σε μία σειρά με δράκους, ζόμπι, επικές μάχες, δολοπλοκίες, αιμομιξία και μεγάλες δόσεις σεξ και βίας.

του Βαγγέλη Καρατζά – Πατέρας παιδιού στο Φάσμα του Αυτισμού

Μιλάμε βεβαίως για το Game of Thrones. Μπορείτε να φανταστείτε πόσοι χαρακτήρες στο Game of Thrones είναι άτομα με αναπηρία;

Λοιπόν είναι αρκετοί. Πρωταγωνιστούν και οι περισσότεροι από αυτούς απέχουν πολύ από τα στερεότυπα που έχουμε συνηθίσει στα φιλμ ή στην τηλεόραση

Τύριον

Δεν υπάρχει Game of Thrones χωρίς τον Τyrion Lannister, το μαύρο πρόβατο μιας από τις πιο ισχυρές οικογένειες των 7 Βασιλείων και σίγουρα της πιο δυσλειτουργικής. Μαύρο πρόβατο γιατί έχει ως χόμπι τις πόρνες και το κρασί (ο όρος σεξεργάτριες σε μία κοινωνία που μοιάζει με την μεσαιωνική θα ήταν αδόκιμος) και βέβαια λόγω του νανισμού του.

Στη συγκεκριμένη οικογένεια θεωρείται αποδεκτό τα αδέλφια να έχουν αιμομικτικές σχέσεις και να χουν κάνει παιδιά μεταξύ τους αλλά όχι να υπάρχει κάποιος με μια τόσο εμφανή αναπηρία. Αυτό τους κάνει να νιώθουν άβολα. Στην πραγματική ζωή ο ίδιος ο Peter Dinklage είχε δηλώσει ότι δεν είναι ιδιαίτερα πολιτικά ορθός με τον νανισμό του και το ίδιο φαίνεται ότι έχει γίνει και με το χαρακτήρα του στη σειρά. Πίσω από την αέναη διάθεση για πάρτι, την ακόρεστη λίμπιντο και το βιτριολικό χιούμορ του, κρύβεται ίσως το πιο στρατηγικό μυαλό της σειράς.

Είναι ευέλικτος, ψύχραιμος, αντικειμενικός, ρεαλιστής, βρίσκεται πάντα κοντά στην εξουσία χωρίς να γίνεται υποχείριο κανενός (παρόλο που έγινε χέρι του βασιλιά!) και είναι αυτός που καταφέρνει να συγκρατεί τα πράγματα όταν όλα είναι έτοιμα να καταρρεύσουν. Ο Dinklage είναι απολαυστικός.

Πραγματικά αποδίδει το ρόλο του με ένα τρόπο που κάνει τον ήρωα του γοητευτικό, αστείο και σοβαρό ταυτόχρονα.

Ένας άσωτος με στερεότερο ηθικό υπόβαθρο από όσους τον περιβάλλουν. Η αναπηρία του είναι ορατή αλλά δεν είναι αυτή που τον χαρακτηρίζει ενώ είναι η δύναμή χαρακτήρα και η οξύνοιά του, που δεν επιτρέπει στους άλλους να τον υποτιμήσουν.

Μπραν

Ο Bran Stark είχε την ατυχία να γίνει μάρτυρας της σχέσης της Σέρσει και του Jaime Lannister με τον τελευταίο να προσπαθεί να τον σκοτώσει, με αποτέλεσμα να του προκαλέσει νευρολογική βλάβη και κινητική αναπηρία. Όχι το πιο εύκολο πράγμα σε μία οπισθοδρομική κοινωνία, την ίδια ώρα μάλιστα που οι ισχυρότεροι άνθρωποι στον κόσμο προσπαθούν να σκοτώσουν εσένα και την οικογένειά σου. Εκεί όμως η ιστορία του παίρνει μια αρκετά διαφορετικη τροπή μυστικιστική, θα έλεγα, και ενώ η παρουσία του δεν είναι τόσο έντονη, ο ρόλος του είναι αντιστρόφως ανάλογα καταλυτικός. Συνοδοιπόρος και σύντροφος του είναι ο Hodor, o στερεοτυπικα καλοκάγαθος γίγαντας με νοητική αναπηρία, που χαρίζει στη σειρά μία από τις πιο αξέχαστες σκηνές της.

Jaime Lannister

Ο Ωραίος της οικογένειας Lannister, Εραστής και υποτακτικός, για αρκετό καιρό, της αδελφής του, πατέρας και θείος των παιδιών του, βασιλοκτόνος, φιλόδοξος, ατρόμητος στο πεδίο της μάχης, ανήθικος και ταυτόχρονα γοητευτικός και αδίστακτος: ένας αρκετά σύνθετος χαρακτήρας.

Από τη μία έχουμε μία σκηνή ενδεχόμενου βιασμού της αδερφής του δίπλα στο πτώμα του παιδιού τους και την άλλη χάνει το χέρι του ενώ προσπαθεί να υπερασπιστεί την Μπριέν του Ταρθ μία δυναμική και σκληρή γυναίκα.

Η αναπηρία είναι κάτι που μπαίνει ξαφνικά στη ζωή του αλλά δεν τον σταματά, προσαρμόζεται, δυσκολεύεται, το παλεύει. Δεν έχει χρόνο η διάθεση για να κάνει κάτι άλλο.

Σιρίν Μπαράθιον

Ένα μικρό κορίτσι που είχε την ατυχία να χτυπηθεί από μία ασθένεια που λέγεται Grayscale και υπάρχει μόνο στο σύμπαν του Game of Thrones και δεύτερον να έχει τους χειρότερους γονείς ever. Τα μόνιμα σημάδια στο πρόσωπό τηης προκαλούν την περιφρόνηση της μητέρας της. Ο πατέρας της φαινομενικά τη στηρίζει αλλά είναι από τους πιο στρυφνούς χαρακτήρες στη σειρά, έχει υπέρμετρες φιλοδοξίες σε σχέση με τις δυνατότητες του, αυτοανακηρύχθηκε βασιλιάς και άγεται και φέρεται από την μάγισσα Μελισάνδρη.

Ο μόνος φίλος της Σιρίν είναι ο Ντάβος ένας μεσήλικας πρώην λαθρέμπορος και νυν συμπολεμιστής του πατέρα της, που του έμαθε μάλιστα να διαβάζει.

Ένα παιδί που δεν εγκρίνει τις φρικαλεότητες του πολέμου από τον πατέρα της και υψώνει το ανάστημά της απέναντι στην Μελισάνδρη. Αυτό που βλέπουμε όμως δεν είναι μυθοπλασία, είναι πραγματικότητα. Ακόμα και τώρα, για πολλούς τα άτομα με αναπηρία είναι αναλώσιμα ή και σε κάποιες κοινωνίες θεωρούνται κακός οιωνός ή πηγή κακοτυχίας. Δεν νομίζω ότι υπάρχει σκληρότερη σκηνή που να απεικονίζει το μισαναπηρισμό, από αυτήν που το κοριτσάκι καίγεται ζωντανό μπροστά στους γονείς του εκλιπαρώντας τους να το λυπηθούν…

Και γιατί όλο αυτό; για να πάει καλά μια μάχη.

Και αν σκέφτεστε πόσο φρικτό είναι αυτό, φανταστείτε το επί δεκάδες χιλιάδες φορές στο Άουσβιτς και όπου αλλού υπέφεραν και μαρτύρησαν άνθρωποι με αναπηρία γιατί ακριβώς θεωρούνταν «περιττοί και αναλώσιμοι».

Η ευνουχισμένη Τριάδα

Ο ευνουχισμός είναι ο χειρότερος εφιάλτης κάθε άνδρα. Όχι μόνο για την απώλεια της σεξουαλικής ικανότητας του αλλά για τη συντριπτική επίπτωση που έχει στην αυτοεκτίμηση του και στο πώς βλέπει τον εαυτό του.

Τρεις χαρακτήρες τουλάχιστον το έχουν υποστεί και το έχουν αντιμετωπίσει πολύ διαφορετικά ο ένας από τον άλλον.

Ο Βάρυς ο μυστικοσύμβουλος των βασιλιάδων, ευνουχίστηκε και πετάχτηκε στο δρόμο να πεθάνει. Και το μόνο που έκανε από τότε είναι να χρησιμοποιεί το μυαλό του αρχικά για να επιβιώσει και μετά για να αποκτήσει εξουσία και επιρροή, κινούμενος πάντα στις σκιές, στο παρασκήνιο. Ένας άνθρωπος με φαινομενικά ήπια ιδιοσυγκρασία που κρύβει ένα αρκετά σκοτεινό μυαλό, συνδυάζοντας ρεαλπολιτίκ με βυζαντινή μηχανορραφία.

Από την άλλη έχουμε τον ΓκριζοΣκώληκα (Grey Worm), έναν άνθρωπο που τον ευνούχισαν και τον μεγάλωσαν για να παραμείνει για πάντα Άσπιλος στρατιώτης και τίποτα άλλο. Και έγινε ακριβώς αυτό και μάλιστα τόσο καλός πού έγινε ο στρατιωτικός ηγέτης χιλιάδων επίλεκτων για την Καλήσι. Η αναπηρία του είναι κάτι που δεν τον απασχολεί στο πεδίο της μάχης: όλοι οι συμπολεμιστές του είναι το ίδιο. Έχει την πρώτη του ερωτική εμπειρία με την Μισάντει, αφήνει τον εαυτό του να νιώσει πράγματα που ίσως δεν περίμενε, σε λάθος εποχή όμως και δυστυχώς σε λάθος τόπο.

Αντικειμενικά η πιο δύσκολη περίπτωση είναι του Theon Greyjoy. Λάθος αποφάσεις, προδοσίες και   ατυχία, τον φέρνουν στα χέρια του πιο σαδιστή, αντιπαθή και διεστραμμένου χαρακτήρα του Game of Thrones: του Ramsay Bolton. Και είχε και αρκετό ανταγωνισμό στη σειρα ο Μπόλτον. Ο Theon με τον ευνουχισμό, τα συνεχή βασανιστήρια και τον εξευτελισμό σπάει. Χάνει τον εαυτό του, γίνεται αντικείμενο χλευασμού ακόμη και από την οικογένεια του, θεωρείται ότι δεν είναι πια «αρκετά άνδρας»…

Τιμητικές αναφορές…

Σε μία τόσο εξαιρετικά βίαιη σειρά οι ακρωτηριασμοί, τα εγκαύματα οι τραυματισμοί είναι στην ημερήσια διάταξη οπότε υπάρχουν πάρα πολλοί χαρακτήρες με κάποια αναπηρία.

Είναι μια βίαιη κοινωνία που παρακολουθούμε και η βία γεννάει αναπηρία.

Υπάρχει ο Beric Dondarrion πού έχει χάσει το ένα του μάτι και έχει το χόμπι να ανασταίνεται… Ένας ακόμα πιο περίεργος χαρακτήρας είναι ο Sandor Clegane, ο λεγόμενος Ηound. Ένας σκληροτράχηλος εκτελεστής .με ειδικότητα τις φρικαλεότητες, που μάλλον έχει χάσει την εμπιστοσύνη στους ανθρώπους, στην παιδική του ηλικία όταν του προκάλεσε εγκαύματα που τον παραμόρφωσαν, ο ίδιος ο αδερφός του (και επειδή είμαστε στο Game of Thrones και δεν πρέπει να ξεχνιόμαστε, ο αδερφός του αργότερα γίνεται περίπου  απέθαντος).

Ακόμα όμως και αυτός έχει μάλλον μία μικρή αδυναμία για την Arya Stark, την αγαπημένη του κοινού.  Η Άρια που ζει μια κυριολεκτική Οδύσσεια είχε την ευκαιρία να δει πως ζει κάποιος στον δρόμο και μάλιστα  τυφλή για 6 μήνες, οπότε για εκείνο το διάστημα ήταν ένα άτομο με αναπηρία. Δεν χρειαζόταν βέβαια αυτό για να διαμορφωθεί ο χαρακτήρας της μετά από όσα είχε ήδη βιώσει και είχε δει για να φτάσει σε μία από τις πιο επικές και αποθεωτικές σκηνές της σειρά στην τελευταία σεζόν.

Αντιπροσωπευτική διαφορετικότητα…

Διαφορετικές αναπηρίες και διαφορετικοί χαρακτήρες που δεν ορίζονται μονοδιάστατα από αυτές. Δεν είναι μόνο καλοί δεν είναι μόνο κακοί. Είναι όπως οι υπόλοιποι χαρακτήρες μέσα στη σειρά: με βάθος, περίπλοκοι και ανθρώπινοι (ενίοτε και απάνθρωποι).

Δεν υπάρχει κάποια μαγική λύση ή οδικός χάρτης για αυτό που τους συμβαίνει: είτε γεννήθηκαν έτσι ή τους προέκυψε στην πορεία. Η αναπηρία δεν χρησιμοποιείται για να εκβιάσει το συναίσθημα ή ως ένα παράδειγμα θετικότητας και feelgood μενταλιτέ.

Κανένας δεν είναι ήρωας επειδή γεννήθηκε ανάπηρος. Είναι η πραγματικότητα του, έχει μάθει να ζει με αυτήν και προσπαθεί να προχωρήσει όσο καλύτερα μπορεί, όπως κάνουμε ή θα έπρεπε να κάνουμε όλοι μας.

Άλλωστε είμαστε όλοι εν δυνάμει ανάπηροι.

Ο μισαναπηρισμός είναι παρών στη σειρά, όπως είναι στην υποτιθέμενα καλλιεργημένη και σύγχρονη κοινωνία μας. Είναι καλό που το αναδεικνύει η σειρά ξεκάθαρα για να μην ξεχνάμε αυτό που νομίζουμε ότι δεν μας αφορά.

Το ΗΒΟ απέδειξε ότι μπορείς να κάνεις μία επική παραγωγή φαντασίας, να ψυχαγωγήσεις εκατομμύρια  ενήλικες και να πετύχεις να  απεικονίσεις την αναπηρία με διαφορετικές μορφές και ρεαλισμό χωρίς να γίνεσαι βαρετός ή μελό.