Τα τελευταία χρόνια ο αυτισμός μοιάζει να βρίσκεται παντού: σε διαγνώσεις, σε τίτλους, σε συζητήσεις γονέων και εκπαιδευτικών. Κάποιοι σπεύδουν να μιλήσουν για «επιδημία», άλλοι για «υπερδιάγνωση». Η αλήθεια, όμως, είναι πιο σύνθετη και σίγουρα πιο άβολη.
της Κατερίνας Θέου – Ψυχολόγος Ειδικής Αγωγής και Δημοσιογράφος
Ο αυτισμός δεν αυξήθηκε ξαφνικά. Αυτό που αυξήθηκε είναι η ορατότητα. Για δεκαετίες, τα αυτιστικά παιδιά δεν διαγιγνώσκονταν, παρερμηνεύονταν ή, χειρότερα, στιγματίζονταν και απομονώνονταν. Σήμερα, γνωρίζουμε περισσότερα. Και αυτή η γνώση μας φέρνει αντιμέτωπους με μια ευθύνη που δεν μπορούμε πλέον να αγνοήσουμε.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «γιατί υπάρχουν περισσότερα παιδιά στο φάσμα». Το ερώτημα είναι: τί κάνουμε εμείς για αυτά τα παιδιά;
Σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που ακόμη παλεύει με τη διαφοροποίηση, σε μια κοινωνία που επιμένει να χωρίζει τους ανθρώπους σε «φυσιολογικούς» και «διαφορετικούς», ο αυτισμός γίνεται δοκιμασία ανθρωπιάς. Όχι των παιδιών, αλλά των ενηλίκων.
Ως ψυχολόγος, έχω δει παιδιά να ανθίζουν όταν βρουν αποδοχή. Ως δημοσιογράφος, έχω κουραστεί να βλέπω τον αυτισμό να παρουσιάζεται είτε ως τραγωδία είτε ως υπερηρωισμός. Καμία από τις δύο αφηγήσεις δεν βοηθά.
Ο αυτισμός δεν είναι ούτε δράμα ούτε θαύμα. Είναι μια νευροαναπτυξιακή συνθήκη. Και τα άτομα στο φάσμα δεν χρειάζονται λύπηση, ούτε εξιδανίκευση. Χρειάζονται πρόσβαση. Κατανόηση. Δομές. Εκπαίδευση. Σεβασμό.
Ας μιλήσουμε, λοιπόν, ξεκάθαρα.
Η έγκαιρη παρέμβαση δεν είναι πολυτέλεια, είναι δικαίωμα.
Η ένταξη στο σχολείο δεν είναι «καλοσύνη», είναι υποχρέωση της πολιτείας. Η στήριξη της οικογένειας δεν είναι προαιρετική, είναι κρίσιμος παράγοντας εξέλιξης.
Και πάνω απ’ όλα: η αποδοχή δεν είναι σύνθημα. Είναι στάση ζωής που φαίνεται στις μικρές καθημερινές πράξεις. Στον τρόπο που κοιτάμε, που μιλάμε, που συμπεριλαμβάνουμε.
Ίσως τελικά ο αυτισμός να μην είναι το πρόβλημα που πρέπει να λύσουμε. Ίσως είναι ο φακός μέσα από τον οποίο βλέπουμε πιο καθαρά τις ελλείψεις μας ως κοινωνία.
Και αν τολμήσουμε να κοιτάξουμε μέσα από αυτόν τον φακό, τότε ίσως –μόνον ίσως– να γίνουμε καλύτεροι. Όχι μόνο για τα άτομα στο φάσμα, αλλά για όλους.
Γιατί μια κοινωνία που χωρά τη διαφορετικότητα, είναι μια κοινωνία που αντέχει το μέλλον.
Γράφει: η Κατερίνα Θέου – Ψυχολόγος Ειδικής Αγωγής και Δημοσιογράφος
Επιμέλεια: Νίκος Παγίδας – Εργοθεραπευτής