Στο τέλος μιας προβολής του «Από Τι Είμαστε Φτιαγμένοι» στο Λεωνίδιο, η Στάμω περίμενε να φύγουν σχεδόν όλοι. Ως κοινωνική λειτουργός και μέλος της τοπικής οργάνωσης αναπήρων, η ζεστή φωλία, που είχε συμβάλει καταλυτικά στην πραγματοποίηση της προβολής, είχε περάσει το μεγαλύτερο μέρος της βραδιάς φροντίζοντας να κυλήσουν όλα ομαλά. Μόνο όταν άδειασε η αίθουσα βρήκε τον χρόνο να μιλήσει ως μητέρα. Μας είπε ότι βλέποντας τον Άρη Κατσούλη στην οθόνη ένιωσε για πρώτη φορά να φαντάζεται με περισσότερη αισιοδοξία το μέλλον του δωδεκάχρονου τετραπληγικού γιου της.
των Σιαμάκ Ετεμάντι, Σκηνοθέτης – Παραγωγός, Ανδριάνα Θεοχάρη, Παραγωγός – Impact producer
Τέτοιες στιγμές δεν καταγράφονται σε στατιστικά στοιχεία ούτε αποτυπώνονται εύκολα σε απολογισμούς. Κι όμως, ήταν αυτές που σημάδεψαν τους πρώτους έξι μήνες της διαδρομής του ντοκιμαντέρ σε όλη την Ελλάδα. Από πόλη σε πόλη, οι κινηματογραφικές αίθουσες έμοιαζαν να αλλάζουν λειτουργία: από χώροι θέασης μετατρέπονταν, έστω για λίγες ώρες, σε χώρους εμπιστοσύνης, διαλόγου και συνάντησης.
Ίσως αυτή να είναι η πιο ακριβής περιγραφή του impact campaign του «Από Τι Είμαστε Φτιαγμένοι».
Και ίσως γι’ αυτό έχει νόημα να μιλήσουμε γι’ αυτό τώρα, με αφορμή την υποψηφιότητα της ταινίας για το Βραβείο Ίρις Καλύτερου Ντοκιμαντέρ της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου.
Η συνεργασία γύρω από το impact campaign ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2024, περίπου ενάμιση χρόνο πριν ολοκληρωθεί η ταινία. Εκείνη την περίοδο το «Από Τι Είμαστε Φτιαγμένοι» βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη, έχοντας ήδη πίσω του σχεδόν πέντε χρόνια γυρισμάτων, έρευνας και σχέσεων εμπιστοσύνης που είχαν χτιστεί ανάμεσα στον σκηνοθέτη και τους ανθρώπους που αποτέλεσαν τον πυρήνα της ιστορίας.
Από τις πρώτες κιόλας συζητήσεις ήταν σαφές ότι η ταινία δεν αντιμετωπιζόταν ως ένα έργο που θα ολοκληρωνόταν με την πρεμιέρα του. Υπήρχε ήδη ένα ξεκάθαρο όραμα για τη ζωή της πέρα από την οθόνη: για τις συζητήσεις που θα μπορούσε να ανοίξει, τις κοινότητες που θα μπορούσε να συναντήσει και τους ανθρώπους που θα μπορούσε να φέρει σε διάλογο.
Ύστερα από χρόνια ενασχόλησης με το θέμα, η δημιουργική διαδικασία είχε αποκτήσει μια ιδιαίτερη ωριμότητα. Το επίκεντρο δεν ήταν η προβολή μιας θέσης ή η επιβεβαίωση μιας άποψης, αλλά η αναζήτηση της ουσίας. Η ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους της ταινίας, στις εμπειρίες τους και στην πολυπλοκότητα των ζητημάτων που αυτή αγγίζει καθόριζε κάθε απόφαση – από το μοντάζ μέχρι τον σχεδιασμό του impact campaign.
Οι πρώτες συζητήσεις γύρω από το impact campaign αποκάλυπταν συνεχώς νέα ερωτήματα. Η αναπηρία, η σεξουαλικότητα, η οικειότητα και η αυτοδιάθεση αποδείχθηκαν πολύ πιο σύνθετα και λιγότερο ορατά στον δημόσιο διάλογο απ’ όσο συχνά πιστεύουμε.
Ανάμεσα στα ζητήματα που αναδύθηκαν από νωρίς ήταν και αυτό του σεξουαλικού βοηθού. Όχι ως μια αφηρημένη θεωρητική συζήτηση, αλλά ως μια πραγματική κοινωνική ανάγκη που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη και θεσμικό κενό, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Όσο προχωρούσε η προετοιμασία, γινόταν ολοένα και πιο σαφές ότι η ταινία δεν μιλούσε μόνο για την αναπηρία. Μιλούσε για την επιθυμία, την οικειότητα, τον έρωτα, την αυτοδιάθεση και τελικά για κάτι βαθύτερα ανθρώπινο: την ανάγκη όλων των ανθρώπων να συνδέονται, να αγαπούν και να συμμετέχουν ισότιμα στη ζωή.
Κάποια στιγμή ο Σιαμάκ είπε μια φράση που συνόδευσε όλη τη διάρκεια του σχεδιασμού:
«Όταν μιλάς για τον έρωτα, τελικά μιλάς για τα πάντα.»Έγινε ο φάρος της καμπάνιας. Όχι πώς θα μιλήσουμε για την αναπηρία, αλλά πώς θα δημιουργήσουμε τον χώρο ώστε να συζητηθούν ζητήματα που συνήθως μένουν έξω από το κάδρο: η επιθυμία, η οικειότητα, η σεξουαλικότητα, η εξάρτηση, η αυτονομία.
Γιατί το ενδιαφέρον με αυτές τις θεματικές δεν είναι ότι αφορούν μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Είναι ότι αφορούν τους πάντες. Απλώς μέσα από την εμπειρία της αναπηρίας γίνονται πιο ορατές.
Συχνά, όταν μιλάμε για impact campaigns, δημιουργείται η εντύπωση ότι πρόκειται για μια παράλληλη επικοινωνιακή στρατηγική που συνοδεύει μια ταινία μετά την ολοκλήρωσή της. Στην πραγματικότητα, ένα impact campaign βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην ίδια τη λογική του ντοκιμαντέρ. Αν το ντοκιμαντέρ επιχειρεί να παρατηρήσει την πραγματικότητα, το impact campaign επιχειρεί να επιστρέψει σε αυτήν.
Δεν αφορά την προώθηση ενός έργου. Αφορά τη δημιουργία των συνθηκών ώστε οι ερωτήσεις που θέτει η ταινία να συνεχίσουν να παράγουν διάλογο, συνάντηση και, ενίοτε, δράση. Είναι μια διαδικασία που ξεκινά πολύ πριν από την πρεμιέρα και συχνά συνεχίζεται πολύ μετά το τέλος της διανομής. Χτίζεται μέσα από σχέσεις, συνεργασίες και κοινότητες που δεν αντιμετωπίζουν την ταινία ως αυτοσκοπό, αλλά ως αφορμή.
Στην περίπτωση του «Από Τι Είμαστε Φτιαγμένοι», η προετοιμασία κράτησε περισσότερο από έναν χρόνο. Υπήρξαν αμέτρητες συναντήσεις με οργανώσεις, επαγγελματίες, ακαδημαϊκούς, φορείς, ανθρώπους της αναπηρικής κοινότητας και υπερασπιστές δικαιωμάτων.
Μέσα σε αυτή τη διαδικασία δημιουργήθηκαν οι πρώτες σημαντικές συνεργασίες. Με το Νεανικό Πλάνο, με το οποίο σχεδιάσαμε τις υπηρεσίες προσβασιμότητας και τον οδηγό συζήτησης της ταινίας. Με τη Tanweer Greece και την AVE, που από την πρώτη στιγμή πίστεψαν ότι η καμπάνια αντικτύπου μπορεί να αποτελέσει οργανικό κομμάτι μιας εμπορικής διανομής. Με το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας, με το ενημερωτικό δίκτύο του Nevronas.gr και με δεκάδες τοπικούς φορείς σε όλη τη χώρα.
Τον Οκτώβριο του 2025 η ταινία έκανε την πρεμιέρα της στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθήνας. Λίγο αργότερα, μέσω του Creative Hub του ΕΚΚΟΜΕΔ, εξασφαλίστηκε η υποστήριξη για τρεις πιλοτικές προβολές impact σε Πάτρα, Περιστέρι και Θεσσαλονίκη.
Εκεί αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε κάτι που δεν είχαμε προβλέψει στον βαθμό που τελικά συνέβη.
Η ελληνική κοινωνία ήταν πολύ πιο έτοιμη για αυτή τη συζήτηση απ’ όσο φανταζόμασταν. Για χρόνια, η αναπηρία, η σεξουαλικότητα, η οικειότητα και η αυτοδιάθεση αντιμετωπίζονταν ως θέματα που ανήκουν στο περιθώριο του δημόσιου διαλόγου. Υπήρχε η αίσθηση ότι πρόκειται για ζητήματα δύσκολα, αμήχανα ή υπερβολικά εξειδικευμένα για να απασχολήσουν ένα ευρύτερο κοινό. Η εμπειρία των προβολών έδειξε το αντίθετο. Σε κάθε πόλη, οι συζητήσεις ξεπερνούσαν κατά πολύ την ίδια την ταινία. Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και εμπειριών παρέμεναν στις αίθουσες για ώρες. Μιλούσαν για ζητήματα που συχνά δεν βρίσκουν χώρο ούτε στα μέσα ενημέρωσης ούτε στην καθημερινότητα. Η ανάγκη για αυτή τη συζήτηση προϋπήρχε. Εκείνο που έλειπε ήταν ο χώρος όπου θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί.
Στην Πάτρα άνθρωποι μοιράστηκαν δημόσια εμπειρίες που μέχρι τότε δεν είχαν βρει χώρο να ειπωθούν. Στο Περιστέρι οργανώθηκαν προσβάσιμες μετακινήσεις για θεατές με κινητική αναπηρία. Στη Θεσσαλονίκη, με τη συμμετοχή της Κατερίνας Βρανά, δοκιμάσαμε νέους τρόπους να μιλήσουμε για δύσκολα ζητήματα μέσα από το χιούμορ.
Αυτό που μας συγκίνησε περισσότερο ήταν η κινητοποίηση της ίδιας της αναπηρικής κοινότητας.
Σύλλογοι, οργανώσεις, οικογένειες, επαγγελματίες αποκατάστασης, θεραπευτές, εκπαιδευτικοί, ακτιβιστές και άτομα με αναπηρία από κάθε γωνιά της χώρας άρχισαν να επικοινωνούν μαζί μας. Σε πολλές περιπτώσεις δεν ήμασταν εμείς που προτείναμε τις προβολές. Ήταν οι ίδιες οι κοινότητες που τις ζητούσαν, τις οργάνωναν και τις ενσωμάτωναν στις δικές τους δράσεις.
Κάπου εκεί το impact campaign έπαψε να ανήκει μόνο στην ομάδα της ταινίας.
Άρχισε να γίνεται μια συλλογική υπόθεση.
Αν υπάρχει μια προβολή που συνοψίζει όσα προσπαθήσαμε να κάνουμε, αυτή ήταν στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από την Ένωση Γονέων και Φίλων ΑμεΑ Επαρχίας Μεραμπέλου και εξελίχθηκε σε μια από τις πιο ζωντανές προβολές της διαδρομής μας. Η αίθουσα ήταν γεμάτη. Η συζήτηση κράτησε ώρες. Υπήρχε η αίσθηση ότι όλοι βρίσκονταν εκεί όχι απλώς για να δουν μια ταινία, αλλά για να συμμετάσχουν σε μια κοινή αναζήτηση. Αυτή η ανταπόκριση αποκάλυψε κάτι ευρύτερο από την επιτυχία μιας καμπάνιας. Αποκάλυψε την ύπαρξη ενός ζωντανού οικοσυστήματος ανθρώπων και φορέων που εργάζονται καθημερινά γύρω από ζητήματα αναπηρίας, συχνά με μεγάλο πείσμα αλλά και με περιορισμένες ευκαιρίες να συναντηθούν μεταξύ τους.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, στο Λεωνίδιο, ένας τυφλός θεατής παρακολούθησε για πρώτη φορά κινηματογραφική προβολή με ακουστική περιγραφή. Όταν τελείωσε η ταινία, συμμετείχε ενεργά στη συζήτηση. Ήταν μια μικρή στιγμή. Αλλά ήταν ακριβώς το είδος της στιγμής που υπενθυμίζει γιατί η προσβασιμότητα δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι προϋπόθεση συμμετοχής.
Έξι μήνες μετά την έναρξη της διανομής, το πιο ενδιαφέρον ίσως δεν είναι οι προβολές που πραγματοποιήθηκαν, αλλά οι σχέσεις που δημιουργήθηκαν γύρω τους.
Συχνά λέγεται ότι ένα ντοκιμαντέρ μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο. Ίσως. Πιο συχνά όμως λειτουργεί διαφορετικά. Δημιουργεί έναν κοινό χώρο όπου άνθρωποι με διαφορετικές εμπειρίες μπορούν να βρεθούν, να ακούσουν ο ένας τον άλλον και να αναγνωρίσουν ότι μοιράζονται περισσότερα απ’ όσα πίστευαν.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να κάνει ένα impact campaign. Να επεκτείνει τη ζωή μιας ταινίας πέρα από την οθόνη. Να μετατρέψει την προβολή σε αφορμή συνάντησης. Να βοηθήσει κοινότητες που ήδη υπάρχουν να συνδεθούν μεταξύ τους. Να δημιουργήσει γέφυρες εκεί όπου μέχρι χθες υπήρχαν παράλληλες διαδρομές.
Βλέπουμε ανθρώπους και φορείς που εργάζονται εδώ και χρόνια γύρω από κοινά ζητήματα, συχνά απομονωμένοι ο ένας από τον άλλον, να γνωρίζονται, να ανταλλάσσουν εμπειρίες και να ανακαλύπτουν κοινό έδαφος. Βλέπουμε νέες συνεργασίες να γεννιούνται. Βλέπουμε μια ενέργεια που υπήρχε διάσπαρτη σε όλη τη χώρα να αναζητά τρόπους σύνδεσης.
Και ίσως αυτός να είναι ο σημαντικότερος στόχος για την επόμενη φάση της καμπάνιας: να βοηθήσουμε ώστε όλη αυτή η ενέργεια να συναντηθεί. Να δημιουργηθούν σταθερότερες γέφυρες ανάμεσα σε ανθρώπους, οργανώσεις και πρωτοβουλίες που εργάζονται γύρω από την αναπηρία, την αυτοδιάθεση, την οικειότητα και τα δικαιώματα.Με άλλα λόγια, να συμβάλουμε στη δημιουργία ενός νέου δικτύου. Ενός δικτύου που δεν θα δημιουργηθεί από την ταινία, αλλά που η ταινία μπορεί να βοηθήσει να συνδεθεί.
Η υποψηφιότητα για το Βραβείο Ίρις Καλύτερου Ντοκιμαντέρ είναι αναμφίβολα μια σημαντική αναγνώριση.
Όμως κοιτάζοντας πίσω, νομίζουμε ότι η μεγαλύτερη επιτυχία βρίσκεται αλλού.
Βρίσκεται στις αίθουσες που έμειναν αναμμένες λίγο περισσότερο μετά το τέλος της προβολής. Στις συζητήσεις που συνεχίστηκαν έξω από τους κινηματογράφους. Στους ανθρώπους που βρήκαν έναν τρόπο να μιλήσουν για πράγματα που μέχρι τότε έμεναν αόρατα. Στις νέες συμμαχίες που γεννήθηκαν.
Και στην απόδειξη ότι ένα ντοκιμαντέρ μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από μια ταινία. Μπορεί να γίνει ένας χώρος συνάντησης. Ένα εργαλείο κοινωνικού διαλόγου. Ίσως ακόμη και η αφετηρία ενός νέου δικτύου ανθρώπων που αποφασίζουν να δράσουν μαζί.
Αν το ντοκιμαντέρ κατέγραψε μια πραγματικότητα, το impact campaign αποκάλυψε μια άλλη: ότι στην Ελλάδα του σήμερα υπάρχουν πολύ περισσότεροι άνθρωποι έτοιμοι να μιλήσουν για την αναπηρία, την οικειότητα, την αυτοδιάθεση και τα δικαιώματα απ’ όσους ίσως πιστεύαμε. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον αν αυτή η συζήτηση μπορεί να γίνει. Είναι πώς θα συνεχιστεί.
Γράφουν: οι Σιαμάκ Ετεμάντι, Σκηνοθέτης – Παραγωγός, Ανδριάνα Θεοχάρη, Παραγωγός – Impact producer
Για το 4ο Nevronas FESTival ήταν πολύ σημαντική η προβολή της ταινίας «Από Τι Είμαστε Φτιαγμένοι», αλλά και η συμμετοχή των Σιαμάκ Ετεμάντι, Ανδριάνα Θεοχάρη και Άρη Κατσούλη στην συζήτηση που ακολούθησε, με συντονιστή τον Βαγγέλη Καραρατζά απο το Nevronas.gr.