Όταν τα πράγματα είναι δύσκολα, όταν θέλω να πάρω μία ανάσα, ξέρω ότι υπάρχει ένα μέρος, που είτε θα με κάνει να ξεχαστώ, είτε θα κάνει να δω τα πράγματα διαφορετικά. Αυτό το μέρος είναι το σινεμά.
του Βαγγέλη Καρατζά – Πατέρας αυτιστικού παιδιού
Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (Ε.Κ.Κ.Ο.ΜΕ.Δ.) χρησιμοποιεί το Cinematherapy, μια δημιουργική, βιωματική μέθοδος που αξιοποιεί το σινεμά, για να μας βοηθήσει να επεξεργαστούμε αυτά που αισθανόμαστε, αυτά που ζούμε αλλά και να μας κάνει να συναντηθούμε.
Δεν υπάρχει καταλληλότερο άτομο να μας μιλήσει για αυτό από την Ψυχοθεραπεύτρια και Υπεύθυνη του προγράμματος Cinematherapy by
Η Ντενίς Νικολάκου μιλάει στο Nevronas…
Πώς γεννήθηκε η ιδέα του Cinematherapy by EKKOMEΔ;
Το Cinematherapy by EKKOMΕΔ οφείλει την σημερινή του μορφή αποκλειστικά στη διορατικότητα και στο ιδιαίτερο ενδιαφέρον που έδειξε ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΕΚΚΟΜΕΔ, Λεωνίδας Χριστόπουλος. Η πρώτη συζήτηση πραγματοποιήθηκε το 2023, κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους της Δράμας, όπου ήδη από το 2020 το Cinematherapy είχε σταθερή παρουσία στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Γιάννη Σακαρίδη. Ήταν εκείνος που πήρε τότε την πρωτοβουλία να ανοίξει τον δρόμο για την ανάπτυξη του προγράμματος, ώστε να μπορεί να απευθυνθεί σε ευρύτερο κοινό, πέρα από τα όρια ενός κινηματογραφικού φεστιβάλ.
Ο Λεωνίδας Χριστόπουλος, με τη διορατικότητά του, διέκρινε εξαρχής τις προοπτικές του προγράμματος και την ανάγκη να επεκταθεί σε κοινωνικό πλαίσιο, σε ευπαθείς ομάδες, εκπαιδευτικούς φορείς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς οργανισμούς. Αυτή η κοινωνική διάσταση αποτελεί σήμερα τον πυρήνα του Cinematherapy by EKKOMΕΔ από τον Ιούνιο του 2025.
Μάλιστα, στο site του eκκomed.gr είναι διαθέσιμο και το σχετικό δελτίο τύπου, όπου παρουσιάζονται οι βασικές ομάδες-στόχοι του προγράμματος και ο θεμελιώδης σκοπός μας: Να έχει το Cinematherapy ουσιαστικό κοινωνικό αντίκτυπο, φέρνοντας την τέχνη και την ψυχοθεραπεία πιο κοντά σε όλους.
Ο κινηματογράφος έχει τη δύναμη να μας συγκινεί, να μας ταρακουνά, να μας κάνει να σκεφτούμε. Πώς μετατρέπεται όμως αυτή η δύναμη σε θεραπευτικό εργαλείο;
Στο πλαίσιο του Cinematherapy, η ταινία δεν αποτελεί απλώς ψυχαγωγία αλλά έναυσμα ενδοσκόπησης και αυτοπαρατήρησης. Ο θεατής δεν “βλέπει” απλώς μια ιστορία, τη βιώνει. Μέσα από τη συναισθηματική εμπλοκή με τους χαρακτήρες, ενεργοποιούνται εσωτερικές ταυτίσεις, μνήμες και συναισθήματα. Αυτό δημιουργεί ένα ασφαλές θεραπευτικό περιβάλλον όπου ο κάθε συμμετέχων μπορεί να δει τον εαυτό του “από απόσταση”, μέσα από το βλέμμα ενός ήρωα ή μιας σκηνής.
Για παράδειγμα, μια ταινία όπως το “Good Will Hunting” μπορεί να ανοίξει συζήτηση για την έννοια της αυτοαποδοχής και της σχέσης με τη φροντίδα, ενώ το “Inside Out” μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει κάποιον να αναγνωρίσει και να ονομάσει τα συναισθήματά του. Σε άλλες περιπτώσεις, μια σκηνή από μια δραματική ταινία μπορεί να λειτουργήσει ως καθρέφτης απώλειας, επιτρέποντας στον θεατή να προσεγγίσει τον δικό του πόνο χωρίς άμεση έκθεση.
Η ταινία γίνεται λοιπόν το “ενδιάμεσο αντικείμενο” ένα θεραπευτικό εργαλείο που γεφυρώνει τη φαντασία με τη βιωματική αλήθεια. Ο θεατής προβάλλει πάνω στους ήρωες μέρη του εαυτού του, βλέπει τη δική του διαδρομή μέσα από τις επιλογές και τα συναισθήματα των χαρακτήρων, και μέσα από τη συζήτηση που ακολουθεί, αρχίζει να αποκτά συνειδητότητα, κατανόηση και ενσυναίσθηση.
Η κινηματογραφική εμπειρία λειτουργεί έτσι ως ασφαλές πεδίο πειραματισμού και μεταμόρφωσης. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές φορές οι συμμετέχοντες αναφέρουν πως “μια ταινία μίλησε για κάτι που δεν μπορούσαν οι ίδιοι να εκφράσουν με λόγια”. Με αυτόν τον τρόπο, η τέχνη του κινηματογράφου μετατρέπεται σε θεραπευτικό εργαλείο σύνδεσης, αποδοχής και αλλαγής.
Με ποια κριτήρια επιλέγετε τις ταινίες ή τα αποσπάσματα που προβάλλετε στις συνεδρίες;
Η επιλογή των ταινιών βασίζεται στη θεματική που θέλουμε να δουλέψουμε κάθε φορά. Μπορεί να αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις, την απώλεια, την ταυτότητα, τη συγχώρεση, την ελπίδα. Προτιμώ ταινίες που «μιλούν» στο συναίσθημα και όχι μόνο στη λογική. Έργα που αγγίζουν καθολικά θέματα, ανεξαρτήτως ηλικίας ή κουλτούρας. Παράλληλα, λαμβάνω υπόψη τη δυναμική της ομάδας, ώστε η κάθε ταινία να αποτελεί γόνιμο έδαφος για προσωπική και συλλογική διεργασία.
Είχα την ευκαιρία στα πλαίσια του προγράμματος Lights Out All In by ΕΚΚΟΜΕΔ στο Nevronas FESTival School Edition που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία του Nevronas με την Together for Autism, του Δημήτρη Παπανικολάου, να διαπιστώσω ο ίδιος τη διαδραστικότητα του Cinematherapy. Θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας την εμπειρία σας στο FESTival;
Η εμπειρία μου στο Nevronas FESTival ήταν για μένα από τις πιο ουσιαστικές και συγκινητικές στιγμές του προγράμματος. Ο Nevronas είναι ένας φορέας με βαθύ κοινωνικό αποτύπωμα, που δίνει χώρο και φωνή σε κάθε άνθρωπο που εκφράζεται μέσα από τη διαφορετικότητά του.
Ειδικά μέσα από το πρόγραμμα Lights Out, All In! που υλοποιείται με την υποστήριξη του ΕΚΚΟΜΕΔ, είχαμε την ευκαιρία να συνδεθούμε με μαθητές και νέους ανθρώπους που βίωσαν την κινηματογραφική εμπειρία με έναν τρόπο άμεσο, ειλικρινή και βαθιά συναισθηματικό. Οι αντιδράσεις τους ήταν αυθεντικές, αυθόρμητες, γεμάτες περιέργεια και ευαισθησία. Ήταν συγκινητικό να βλέπεις πώς ένα βλέμμα, μια σκηνή ή μια απλή κινηματογραφική στιγμή μπορούσε να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας πέρα από τις λέξεις.
Μια επίσης ιδιαίτερα συγκινητική στιγμή, ήταν η παρουσία της Άριας Παπανικολάου, που με το έργο, τη δράση και την παρουσία της ενσαρκώνει ακριβώς αυτό που το Cinematherapy επιδιώκει: τη δυνατότητα της εικόνας να γεφυρώνει κόσμους. Η Άρια έχει εκφραστεί μέσα από την τέχνη με τόσο θάρρος και ειλικρίνεια, που αποτελεί πηγή έμπνευσης όχι μόνο για τα παιδιά αλλά και για όλους εμάς.
Σε ποιους απευθύνεται το Cinematherapy;
Το Cinematherapy by EKKOΜΕΔ απευθύνεται σε όλους τους ανθρώπους που θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους μέσα από την τέχνη. Δεν χρειάζεται να έχει κάποιος γνώσεις ψυχολογίας ή κινηματογράφου· χρειάζεται μόνο διάθεση να δει, να νιώσει και να μοιραστεί. Ο κινηματογράφος λειτουργεί ως μια “ουδέτερη γλώσσα” που μας επιτρέπει να πλησιάσουμε συναισθήματα και βιώματα με τρόπο ασφαλή και δημιουργικό.
Απευθύνεται σε όσους επιθυμούν να κατανοήσουν τις σχέσεις τους, να αναγνωρίσουν πρότυπα συμπεριφοράς, να επεξεργαστούν απώλειες ή αλλαγές, ή απλώς να συνδεθούν πιο βαθιά με τον εσωτερικό τους κόσμο. Μέσα από την ταινία, μπορούμε να “δούμε” με νέα μάτια τον τρόπο που αγαπάμε, που φοβόμαστε, που σχετιζόμαστε ή που αντέχουμε τον πόνο.
Δεν θεωρώ καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι το Cinematherapy έχει βρει ιδιαίτερη απήχηση σε εκπαιδευτικά και κοινωνικά πλαίσια. Σχολεία, πολιτιστικοί οργανισμοί και φορείς που εργάζονται με παιδιά, εφήβους, ή άτομα στο φάσμα του αυτισμού, έχουν διαπιστώσει πόσο θεραπευτικά μπορεί να λειτουργήσει η εικόνα ως γέφυρα επικοινωνίας. Για πολλά παιδιά ή εφήβους που δυσκολεύονται να εκφραστούν λεκτικά,
Η ταύτιση με έναν κινηματογραφικό ήρωα ή η συζήτηση γύρω από μια σκηνή μπορεί να γίνει η αρχή ενός εσωτερικού διαλόγου που αλλιώς δεν θα είχε ανοίξει.
Επομένως, το Cinematherapy δεν είναι μόνο μια μορφή θεραπείας· είναι ένας τρόπος συνάντησης. Μια πρόσκληση να δούμε μέσα από τα μάτια του άλλου και τελικά να πλησιάσουμε πιο κοντά στον εαυτό μας.
Υπάρχει πρόβλεψη να επεκταθεί το πρόγραμμα και ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;
Το Cinematherapy by EKKOMΕΔ έχει ήδη επεκταθεί δυναμικά σε πολλές νευραλγικές κοινωνικές ομάδες, μέσα από συνεργασίες με εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς φορείς.
Το πρόγραμμα εφαρμόζεται πλέον σε δομές φιλοξενίας κακοποιημένων γυναικών και σε συμβουλευτικά κέντρα όπου πραγματοποιούνται εργαστήρια ενδυνάμωσης σε ξενώνες που φιλοξενούν γυναίκες–επιζήσασες ενδοοικογενειακής βίας που παρέχουν φροντίδα και στήριξη σε γυναίκες που έχουν υποστεί κακοποίηση. Εκεί, ο κινηματογράφος λειτουργεί ως μέσο ενδυνάμωσης, αυτοέκφρασης και επανασύνδεσης με την προσωπική ιστορία κάθε γυναίκας.
Επιπλέον, είμαι πολύ περήφανη για την έναρξη εργαστηρίων Cinematherapy σε δομές που φιλοξενούν ανήλικα ασυνόδευτα παιδιά προσφύγων. Εκεί ακριβώς που η εικόνα παίζει σημαντικό ρόλο στην αντικατάσταση τραυματικών εμπειριών και ο κινηματογράφος γίνεται ένα κοινό σημείο αναφοράς, ένας τρόπος επικοινωνίας πέρα από τα γλωσσικά ή πολιτισμικά εμπόδια.
Εκεί το Cinematherapy λειτουργεί ως εργαλείο έκφρασης, αυτογνωσίας και επανασύνδεσης με τον εαυτό. Επιπλέον, μία από τις πιο σημαντικές πρωτοβουλίες που έχουν ήδη ξεκινήσει είναι το πιλοτικό πρόγραμμα της “Φιλικής Δικαιοσύνης”, το οποίο περιλαμβάνει εργαστήρια Cinematherapy για νέους εφήβους με ήπια παραβατικότητα. Μέσα από την κινηματογραφική εμπειρία, οι έφηβοι αυτοί έρχονται σε επαφή με τα συναισθήματά τους και μαθαίνουν να επεξεργάζονται τις πράξεις και τις επιλογές τους με τρόπο δημιουργικό και όχι τιμωρητικό.
Παράλληλα, το πρόγραμμα επεκτείνεται σε σχολεία όλων των βαθμίδων (τυπικά και ειδικά), σε κινηματογραφικά φεστιβάλ ενώ πραγματοποιούνται και εκδηλώσεις ανοιχτού διαλόγου με δημοφιλείς καλεσμένους από τον χώρο των τεχνών για την ενίσχυση της κοινωνικής ευαισθητοποίησης.
Στόχος μας είναι το Cinematherapy by EKKOMΕΔ. να συνεχίσει να λειτουργεί ως ζωντανός κοινωνικός οργανισμός που εξελίσσεται μαζί με τους ανθρώπους που το αγκαλιάζουν. Θέλουμε να κρατήσουμε ανοιχτό αυτό το θεραπευτικό και πολιτισμικό κανάλι επικοινωνίας, γιατί πιστεύουμε πως όταν ο κινηματογράφος συναντά την ψυχή, γεννιέται κάτι πραγματικά θεραπευτικό και βαθιά ανθρώπινο.
Βρείτε τις προτεινόμενες ταινίες του nevronas.gr εδώ…
Γράφει: o Βαγγέλης Καρατζάς – Πατέρας αυτιστικού παιδιού
Επιμέλεια: Νίκος Παγίδας – Εργοθεραπευτής