Σε αυτό το άρθρο που δημοσιεύουμε από το autismap.gr, γίνεται λόγος για τον αυτισμό και την εργασία.
Γράφει η Μαρία (Μαριάννα) Βενιεράκη, MSc Ψυχολόγος
Αυτισμός και Εργασία: Από Την Πρόσληψη Στην Ένταξη – Οδηγίες Για Εργοδότες
Για τα ενήλικα άτομα με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), η εύρεση και η διατήρηση μιας θέσης εργασίας αποτελεί συχνά σημαντική πρόκληση. Η σύγχρονη αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται από υψηλό ανταγωνισμό, αυξανόμενες απαιτήσεις, ανάγκη προηγούμενης εμπειρίας, αβεβαιότητα και συνεχείς αλλαγές. Οι δυσκολίες αυτές μπορεί να εντείνονται για τα άτομα με αυτισμό, καθώς πολλές διαδικασίες πρόσληψης, εργασιακές απαιτήσεις και πρακτικές, καθώς και τα ίδια τα εργασιακά περιβάλλοντα έχουν σχεδιαστεί κυρίως με βάση τις ανάγκες, τις προσδοκίες και τους τρόπους επικοινωνίας και λειτουργίας των νευροτυπικών ατόμων.
Έτσι, ακόμη και όταν διαθέτουν γνώσεις, προσόντα και επαγγελματικές δεξιότητες, τα άτομα με αυτισμό μπορεί να αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στην αναζήτηση, την ένταξη και την παραμονή στην εργασία. Καταγράφονται παγκοσμίως υψηλά ποσοστά ανεργίας και υποαπασχόλησης μεταξύ των ατόμων με αυτισμό, με αλυσιδωτές επιπτώσεις στην οικονομική ανεξαρτησία, την αυτονομία, την κοινωνική συμμετοχή, την αυτοεκτίμηση και συνολικά την ποιότητα ζωής τους. Παράλληλα, η δυσκολία αξιοποίησης των γνώσεων και των δεξιοτήτων τους μπορεί να συνδέεται με άγχος και απογοήτευση, δημιουργώντας ένα σημαντικό χάσμα ανάμεσα στις πραγματικές δυνατότητές τους και στις ευκαιρίες που τους προσφέρονται.
Ωστόσο, παρά τα εμπόδια αυτά, τα άτομα με αυτισμό μπορεί να διαθέτουν διαφορετικές δεξιότητες, ενδιαφέροντα και δυνατότητες που μπορούν να αξιοποιηθούν στον εργασιακό χώρο, με την κατάλληλη υποστήριξη και τις αναγκαίες προσαρμογές.
Ποιοι μύθοι συνοδεύουν συχνά τα άτομα με ΔΑΦ στον εργασιακό χώρο;
Συχνά θεωρείται ότι όλα τα άτομα με αυτισμό μοιράζονται τις ίδιες ικανότητες και ανάγκες ή ότι όλα δυσκολεύονται στην επικοινωνία, τη συνεργασία, την αυτόνομη εργασία, την ανάληψη ευθυνών και την προσαρμογή στις αλλαγές. Υπάρχουν επίσης πεποιθήσεις ότι χαρακτηρίζονται είτε από εξαιρετικές, «ιδιοφυείς» ικανότητες είτε από χαμηλή νοημοσύνη, ότι στερούνται ενσυναίσθησης ή ότι είναι απρόβλεπτα και δεν ανταποκρίνονται στην πίεση. Πρόκειται για στερεοτυπικές και εσφαλμένες αντιλήψεις, που δεν αντανακλούν την πραγματικότητα του φάσματος, ενώ παράλληλα οδηγούν στο να παραβλέπονται τα δυνατά σημεία κάθε εργαζομένου/εργαζόμενης στο φάσμα.
Ο αυτισμός χαρακτηρίζεται από μεγάλη ετερογένεια. Οι εργαζόμενοι/ες στο φάσμα μπορεί να χρειάζονται υποστήριξη σε έναν τομέα και παράλληλα να διαθέτουν αναπτυγμένες δεξιότητες σε κάποιον άλλον. Δεν υπάρχουν επαγγέλματα που να ταιριάζουν ή να μην ταιριάζουν εκ των προτέρων σε όλα τα άτομα με αυτισμό. Κάθε εργαζόμενος/η χρειάζεται να αξιολογείται με βάση τις πραγματικές ικανότητες, τα προσόντα και τις απαιτήσεις της συγκεκριμένης θέσης εργασίας.
Ποια εμπόδια μπορεί να αντιμετωπίζουν τα άτομα με ΔΑΦ στην εργασία;
Τα άτομα με αυτισμό μπορεί να δυσκολεύονται στην κοινωνική επικοινωνία, την κατανόηση άγραφων κανόνων, την προσαρμογή στο νέο περιβάλλον, τις επιτελικές λειτουργίες (όπως η οργάνωση, ο προγραμματισμός και η διαχείριση του χρόνου), τις απρόβλεπτες αλλαγές και την επεξεργασία έντονων αισθητηριακών ερεθισμάτων. Αυτοί οι παράγοντες ενδέχεται να επηρεάζουν τόσο την ένταξη όσο και την απόδοσή τους στον εργασιακό χώρο.
Ήδη από το στάδιο της συνέντευξης, η εξωλεκτική επικοινωνία (όπως η βλεμματική επαφή και γενικότερα η γλώσσα του σώματος), η αυθόρμητη κοινωνική συζήτηση, η ανάδειξη των προσόντων και των δυνατών σημείων, καθώς και η γρήγορη απάντηση σε αόριστες και υποθετικές ερωτήσεις αποτελούν συχνά πρόκληση για ορισμένους/ες υποψηφίους/υποψήφιες. Ωστόσο, οι συμπεριφορές αυτές δεν αποτελούν από μόνες τους δείκτες επαγγελματικής ικανότητας.
Μετά την πρόσληψη, οι ασαφείς ρόλοι, η έλλειψη ξεκάθαρων οδηγιών, η ταυτόχρονη ανάθεση πολλών καθηκόντων και οι αιφνίδιες αλλαγές ενδέχεται να αυξήσουν το άγχος και την κόπωση. Επιπλέον, τα δυνατά φώτα, οι θόρυβοι, οι οσμές ή άλλα αισθητηριακά ερεθίσματα μπορούν να προκαλέσουν αισθητηριακή υπερφόρτωση. Η συνεχής προσπάθεια συμμόρφωσης με τις κοινωνικές προσδοκίες και η απόκρυψη των χαρακτηριστικών του αυτισμού («masking») μπορεί να είναι ιδιαίτερα εξαντλητικές και να συμβάλλουν, για ορισμένα άτομα, στην επαγγελματική εξουθένωση (burnout).
Παράλληλα, οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα από εργοδότες ή συναδέλφους μπορεί να αποτελέσουν σημαντικό εμπόδιο τόσο στην πρόσληψη των ατόμων με αυτισμό όσο και στην ομαλή ένταξη και παραμονή τους στην εργασία.
Πώς μπορούν οι εργοδότες να διευκολύνουν τη διαδικασία πρόσληψης των ατόμων με ΔΑΦ;
Κατά τη διαδικασία επιλογής, είναι σημαντικό οι εργοδότες να επικεντρώνονται στις πραγματικές απαιτήσεις της θέσης και όχι σε κοινωνικές συμπεριφορές που δεν σχετίζονται άμεσα με την εργασία.
- Σαφής περιγραφή της θέσης εργασίας. Η αγγελία πρέπει να περιγράφει τις βασικές αρμοδιότητες, τα καθήκοντα, τις απαιτήσεις και τα προσόντα, αποφεύγοντας γενικές διατυπώσεις, όπως «εξαιρετικές επικοινωνιακές δεξιότητες» ή «ικανότητα εργασίας υπό πίεση», όταν αυτές δεν είναι πραγματικά απαραίτητες. Οι οδηγίες υποβολής χρειάζεται επίσης να είναι σαφείς και συγκεκριμένες. Εφόσον είναι εφικτό, είναι χρήσιμο να αναφέρονται το εύρος των αποδοχών, καθώς και οι δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης.
- Εκ των προτέρων ενημέρωση για τη διαδικασία της συνέντευξης. Όπου είναι δυνατόν, συνιστάται η ενημέρωση του υποψηφίου/της υποψήφιας σχετικά με τη διάρκεια, τη δομή και το περιεχόμενο της συνέντευξης, καθώς και για το ποιοι θα συμμετέχουν σε αυτήν. Είναι επίσης χρήσιμο να παρέχονται σαφείς πληροφορίες για την ώρα και τον τόπο της συνάντησης, την πρόσβαση στον χώρο και τυχόν πρακτικές οδηγίες. Η εκ των προτέρων ενημέρωση μπορεί να περιορίσει την αβεβαιότητα, δίνοντας στον/στην υποψήφιο/α τη δυνατότητα να προετοιμαστεί καλύτερα. Η συνέντευξη είναι καλό να πραγματοποιείται σε ήσυχο, κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο, με περιορισμό των θορύβων και άλλων αισθητηριακών ερεθισμάτων.
- Διατύπωση συγκεκριμένων και σαφών ερωτήσεων. Η αξιολόγηση είναι σκόπιμο να εστιάζει σε γνώσεις, δεξιότητες και καταστάσεις σχετικές με τη θέση, αποφεύγοντας αόριστες, αμφίσημες ή υπερβολικά υποθετικές ερωτήσεις.
- Εστίαση στην ουσία και όχι στην κοινωνική συμπεριφορά. Δεν χρειάζεται να αξιολογούνται αρνητικά παράγοντες όπως η βλεμματική επαφή, η χειραψία και γενικά η γλώσσα του σώματος ή η αυθόρμητη κοινωνική συζήτηση, όταν δεν αποτελούν ουσιαστική απαίτηση της συγκεκριμένης θέσης.
- Παροχή επαρκούς χρόνου για την επεξεργασία των ερωτήσεων. Ορισμένοι/ες υποψήφιοι/ες μπορεί να χρειάζονται χρόνο για να επεξεργαστούν μια ερώτηση και να οργανώσουν την απάντησή τους. Η παροχή επαρκούς χρόνου μπορεί να τους επιτρέψει να παρουσιάσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις γνώσεις, τις δεξιότητες και την εμπειρία τους.
- Εξέταση εναλλακτικών τρόπων αξιολόγησης. Ανάλογα με τη φύση της θέσης, μια πρακτική άσκηση, ένα δοκιμαστικό έργο ή μια σύντομη αξιολόγηση δεξιοτήτων μπορεί να προσφέρει πιο άμεση εικόνα των πραγματικών ικανοτήτων του υποψηφίου/της υποψήφιας.
Τι μπορούν να κάνουν οι εργοδότες μετά την πρόσληψη;
Διαβάστε περισσότερα στο autismap.gr
O nevronas.gr υποστηρίζει στρατηγικά και επικοινωνιακά την προσπάθεια του Autismap