Σε μια εποχή που αποδέχεται τη «διαφορετικότητα» (πάντα εντός εισαγωγικών) ένα θεατρικό έργο όντως αγαπά τη διαφορετικότητα και τη συμπεριλαμβάνει ουσιαστικά. Στο έργο «Η playlist μιας faultless μητρότητας» που παρουσιάστηκε και στο 3ο Nevronas FESTival πρωταγωνιστεί μια χρήστρια αμαξιδίου, η Νόη, έχει κεντρικό ρόλο στην πλοκή, συνδέεται άμεσα με όλους τους χαρακτήρες και παρότι η ζωή της κρίνεται από τη χρήση του αμαξιδίου της και την έλλειψη προσβασιμότητας της Ελλάδας, δεν αρχίζει ούτε τελειώνει εκεί ο χαρακτήρας της.
της Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος
Η συγγραφέας, Ευαγγελία Γατσωτή, παρότι η ίδια δεν είναι ανάπηρη φρόντισε να παρουσιάσει έναν ολοκληρωμένο χαρακτήρα που ο ρόλος του δεν περιορίζεται στο «ΑμεΑ».
Αντιθέτως, η Νόη έχει έναν πλούσιο συναισθηματικό κόσμο, καριέρα και μια ερωτική σχέση στη γκρίζα ζώνη ηθικής – κάτι αξιοσημείωτο δεδομένης της κοινωνικής τάσης να παρουσιάζουμε σε κάθε έργο τέχνης τα ανάπηρα άτομα ως «αθώα», χωρίς σεξουαλική ζωή και «ήρωες» που βασανίζονται από τους άλλους, ενώ οι ίδιοι…εδώ μπαινει κάτι ακόμα;
“Νόη: Ο καθένας, όχι μόνο ο συγκεκριμένος- οφείλει να είναι δημιουργικός εντός πλαισίου.»
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή με μια σύντομη περίληψη. Η Σοφία, μια γυναίκα που φτιάχνει έργα τέχνης από κερί, μένει με τον άντρα της Βίκτωρα, ηθοποιό και την ετεροθαλή αδερφή της Νόη, χρήστρια αμαξιδίου που εργάζεται εξ αποστάσεως σε μια εταιρία ως διευθύντρια ανθρώπινου δυναμικού. Η ζωή τους κυλά αρκετά ήρεμα, μέχρι την εμφάνιση της μητέρας των δυο γυναικών, Μπούλετ ή Βούλα. Η Μπούλετ ένας βαθιά χίπικος χαρακτήρας, έχει διαγράψει μια φοβερή καριέρα στις δεκαετίες του 80 και του 90΄ως DJ, αλλά πλέον έχει αφήσει πίσω την καριέρα της ως μουσικός, για να συγκεντρωθεί στη ζωή της κοντά στη φύση, στην ηρεμία της και σε κάποια πρόσφατα θέματα υγείας.
Η επίσκεψη αυτή καλεί τη Σοφία και τη Νόη να έλθουν αντιμέτωπες με τις ζωντανές μνήμες της παραμελημένης τους παιδικής ζωής και διαφορές που έχουν μεταξύ τους όσον αφορά την κοινωνική τάξη, την αρτιότητα, την προσωπικότητα και τη συναισθηματική υγεία και ζωή. Ο Βίκτωρας βοηθά να βγουν τα προαναφερθέντα ζητήματα στην επιφάνεια ενώ η Μπούλετ θα φύγει από τις ζωές τους όσο απλά και ανώδυνα ήρθε, αφήνοντάς τες να μαζέψουν τα σπασμένα.
«Μπούλετ: Εξήντα χρόνια πάνω στη Γη, έχω καταφχαριστηθεί ακόμα και τους πόνους μου. Δηλαδή είναι ωραία η ζήση […]»
Δεν είναι αυτό που θα χαρακτήριζε κανείς κωμικό έργο αλλά σίγουρα διακρίνεται από κάποιες κωμικές καταστάσεις που επέρχονται τόσο χάρη στις τραγελαφικές καταστάσεις που φέρνει με την άφιξή της η Μπούλετ, όσο και όλοι οι χαρακτήρες που είναι ιδιαίτερα πνευματώδεις και έχουν μάθει να αντιδρούν με χιούμορ στις αντιξοότητες. Ο πλέον κωμικός -άθελά του συνήθως- χαρακτήρας είναι ο Βίκτωρας, ο οποίος είναι ηθοποιός αλλά μένει σε αντικειμενικά μη-ποιοτικές δουλειές ίσως επειδή και ο ίδιος δεν αντιλαμβάνεται την ειλικρίνεια που απαιτεί η τέχνη του. Η Μπούλετ γενικά χαρακτηρίζεται από έλλειψη ειλικρίνειας αλλά και ουσιαστικής αγάπης προς τα παιδιά της.
Την παράσταση βέβαια κλέβουν οι δύο αδερφές κυρίως λόγω της μεταξύ τους σχέσεις, με τις ομοιότητές τους να ξεπερνούν τις διαφορές τους. Η Σοφία μεγάλωσε με τη Μπούλετ αποκλειστικά, βιώνοντας την αποξένωση, τα συναισθηματικά ξεσπάσματα, τη χρήση ουσιών από ενήλικες γύρω της και τις οικονομικές ανησυχίες που συνοδεύουν έναν οικονομικά ανεύθυνο, “free” καλλιτέχνη. Η Νόη έζησε πολλά χρόνια στην ίδια κατάσταση με τη Σοφία, αλλά αργότερα η κηδεμονία της πέρασε στον υψηλότερης οικονομικά και κοινωνικά τάξης πατέρα της. Εκεί είχε την ευκαιρία να μορφωθεί, να αντιμετωπίζει τον συναισθηματικό της κόσμο ως ανύπαρκτο -εφόσον είναι άυλος- και να ξεπεράσει αρκετά από τα κοινωνικοοικονομικά εμπόδια που φέρνει η αναπηρία, όχι όμως όλα. Η συναισθηματική τους αλληλεξάρτηση όμως είναι πανταχού παρούσα, με την πρακτική διάσταση της εξάρτησης/απαιτούμενης βοήθειας της Νόης να είναι άλλη μια πτυχή αυτής.
«Νόη: (Στη Σοφία.) Αυτό είναι family moment!
Σοφία: (Στη Νόη.) Πρέπει να το πούμε κάπως;»
Η Νόη, αν και έχει αποφύγει πολλά από τα εμπόδια που συναντούν καθημερινά τα ΑμεΑ, είναι απελπιστικά πραγματική ανάπηρη. Μιλάει για ζητήματα προσβασιμότητας, ή μάλλον έλλειψης αυτής, εκνευρίζεται όταν παραβλέπουν την αναπηρία της και δεν υπολογίζουν τις πραγματικές επιπτώσεις της, ενώ την χρησιμοποιεί προς όφελός της όπου κρίνει ότι χρειάζεται.
Όπως τονίζει και η Κατερίνα Θεοδωρακοπούλου, θεατρολόγος στην εισαγωγή του βιβλίου: «Πρέπει να είναι η Νόη «θετική ηρωίδα». Όχι, η Νόη δεν είναι ούτε «θετική» ούτε «ηρωίδα», και αυτό είναι επίσης απολύτως ανθρώπινο, έγκυρο και βαθύτατα πολιτικό. Η βλάβη της δεν αναδεικνύεται ως κεντρικό «πρόβλημα» του έργου […] ούτε όμως παρακάμπτεται – είναι απλώς ορατή.»
Υπάρχουν πολλά λογοτεχνικά έργα με ανάπηρους υπερήρωες, ή ανάπηρους πρωταγωνιστές που υποφέρουν αποκλειστικά λόγω της αναπηρίας τους ή προχωρούν σε μια ανάλυση των εμποδίων που τους φέρνει η αναπηρία. Τα παραπάνω είναι απόλυτα θεμιτά και μου αρέσει να τα διαβάζω. Όμως θεωρώ πως μια αντιμετώπιση της αναπηρίας όπως στο «Η playlist μιας faultless μητρότητας» είναι επίσης απαραίτητη. Χαίρομαι να τη διαβάζω και να την βλέπω να ανεβαίνει στο θέατρο γιατί ξέρω ότι γίνεται με ειλικρίνεια και με συμπερίληψη.
«Η playlist μιας faultless μητρότητας» γράφτηκε από την Ευαγγελία Γατσωτή και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άνω Τελεία.
Γράφει: η Νάνσυ Παναγουλοπούλου – Δημοσιογράφος